Τετάρτη, 21 Δεκεμβρίου 2011

Η NASA ανακαλύπτει τους πρώτους εξωπλανήτες στο μέγεθος της Γης

Η αποστολή Kepler είναι ένα πρόγραμμα της NASA που διερευνά την ύπαρξη πλανητών, με δυνατότητα υποστήριξης της ζωής, που περιφέρονται γύρω από άλλα αστέρια. Όλοι οι πλανήτες που ανιχνεύτηκαν, μέχρι τώρα, έξω από το ηλιακό μας σύστημα, με διάφορες άλλες μεθόδους, είναι πλανήτες γίγαντες περίπου στο μέγεθος του Δία ή και μεγαλύτεροι. Η αποστολή Kepler στοχεύει στην ανακάλυψη πλανητών με μάζες 30 έως 600 φορές μικρότερης από αυτή του Δία.

Το τηλεσκόπιο-διαστημοσυσκευή της αποστολής Kepler, λοιπόν, ανακάλυψε έξω από το δικό μας ηλιακό σύστημα, τους πρώτους πλανήτες στο μέγεθος της Γης, οι οποίοι περιφέρονται γύρω από ένα άστρο όπως ο Ήλιος μας. Οι πλανήτες, που ονομάζονται Kepler-20e και Kepler-20f, είναι τόσο κοντά στο άστρο τους ώστε να βρίσκονται στην αποκαλούμενη "κατοικήσιμη ζώνη", όπου θα μπορούσε να υπάρξει νερό σε υγρή μορφή στην επιφάνειά τους. Ωστόσο είναι οι μικρότεροι εξωπλανήτες που έχουν, μέχρι τώρα, επιβεβαιωθεί να περιφέρονται γύρω από ένα άστρο όπως ο Ήλιος.

Η ανακάλυψη είναι ένα ακόμη σημαντικό ορόσημο στην τελευταία έρευνα για πλανήτες όπως η Γη. Οι νέοι πλανήτες θεωρείται ότι είναι βραχώδεις. Ο Kepler-20e είναι λίγο μικρότερος από την Αφροδίτη, με ακτίνα περίπου 0,87 φορές της Γης, ενώ ο Kepler-20f είναι ελάχιστα μεγαλύτερος από τη Γη, με ακτίνα περίπου 1,03 φορές την ακτίνα της. Και οι δύο πλανήτες είναι μέρος ενός πλανητικού συστήματος πέντε πλανητών, που ονομάζεται Kepler-20 και βρίσκεται σε απόσταση 1000 ετών φωτός μακρυά από εμάς, στον αστερισμό της Lyra.

Ο Kepler-20e κάνει μια περιφορά γύρω από το μητρικό του άστρο σε 6,1 ημέρες και ο Kepler-20f σε 19,6 ημέρες. Αυτές οι σύντομες τροχιακές περίοδοι φανερώνουν πολύ ζεστούς, ακατοίκητο θες κόσμους. Ο Kepler-20f, με 427 περίπου βαθμούς Κελσίου, είναι παρόμοια με μια μέση ημέρα στον πλανήτη Ερμή. Η επιφανειακή θερμοκρασία του Kepler-20e, είναι πάνω από 760 βαθμοί Κελσίου.
video
http://www.nasa.gov/multimedia/videogallery/index.html?media_id=125475311

Τρίτη, 13 Δεκεμβρίου 2011

Τα νέα από την έρευνα στο CERN για το σωμάτιο του ... Θεού

Του Κωνσταντίνου Α. Ζώκου⃰
Στο Σεμινάριο που έγινε στο κεντρικό αμφιθέατρο του CERN, Τρίτη 13 Δεκεμβρίου 2011, οι συντελεστές των πειραμάτων ATLAS2 και CMS3 παρουσίασαν τα αποτελέσματα των ερευνών τους για το μποζόνιο Higgs, του Standard Model (Καθιερωμένο Πρότυπο).

Τα αποτελέσματά τους βασίζονται στην ανάλυση σημαντικά μεγαλύτερου αριθμού δεδομένων, από τα δεδομένα στα οποία στηρίχθηκε η παρουσίαση-ενημέρωση του περασμένου καλοκαιριού, πολλά για να αποκαλύψουν την σημαντική πρόοδο που έγινε στην έρευνα για το μποζόνιο Higgs, αλλά όχι αρκετά για αν οδηγήσουν σε οποιοδήποτε συμπέρασμα για την ύπαρξη ή μη ύπαρξη του αναζητούμενου μποζόνιου.

Το κύριο συμπέρασμα είναι ότι το μποζόνιο Higgs, αν υπάρχει είναι πολύ πιθανό να έχει μάζα που περιορίζεται στην περιοχή 116-130 GeV, για το πείραμα ATLAS και στην περιοχή 115-127 GeV για το CMS. Προκλητικά μικρές περιοχές μάζας και για τα δύο πειράματα, αλλά όχι ακόμη αρκετά ισχυρά για να δηλώσουν μια ανακάλυψη.

Το μποζόνιο Higgs, αν υπάρχει, έχει εκπληκτικά μικρό χρόνο ζωής και μπορεί να διασπαστεί με πολλούς διαφορετικούς τρόπους. Η ανακάλυψή του στηρίζεται στην παρατήρηση των σωματιδίων που διασπώνται παρά στη δίασπαση του ίδιου του Higgs. Και το ATLAS και το CMS, έχουν αναλύσει διάφορα κανάλια διασπάσεων και τα πειράματα δείχνουν μικρές υπερβάσεις στην περιοχή χαμηλής μάζας που δεν έχει ακόμη αποκλειστεί.

 Μεμονωμένα καμιά από αυτές τις υπερβάσεις δεν είναι περισσότερο στατιστικά σημαντική από ότι ένα ζάρι που ρίχνεται και φέρνει δύο εξάρια στη σειρά. Αυτό που δείχνει ενδιαφέρον είναι ότι πολλαπλές ανεξάρτητες μετρήσεις δείχνουν την περιοχή από 124 έως 126 GeV. Απέχουμε πολύ από το να πούμε αν το ATLAS ή το CMS έχει ανακαλύψει το μποζόνιο Higgs, αλλά αυτά τα αναβαθμισμένα αποτελέσματα παράγουν μεγάλο ενδιαφέρον στην κοινότητα της Σωματιδιακής Φυσικής.

Μέσα στους ερχόμενους μήνες και στα δύο πειράματα θα κάνουν ακόμη πιο βελτιωμένες αναλύσεις, για τις ανακοινώσεις στα συνέδρια της Σωματιδιακής Φυσικής το Μάρτιο. Ωστόσο μια ξεκάθαρη δήλωση για την ύπαρξη ή μη ύπαρξη του μποζόνιου Higgs θα απαιτήσει πολλά ακόμη δεδομένα και δεν θεωρείται πιθανή παρά αργότερα στο 2012.

Σημείωση: Για το Καθιερωμένο Πρότυπο ή Standard Model, αλλά και τα αποτελέσματα που παρουσιάστηκαν με τα στοιχεία του καλοκαιριού που μας πέρασε, μπορείτε να διαβάσετε το άρθρο "Τι γίνεται με το μποζόνιο Higgs και την Υπερσυμμετρία;" στο φύλλο της εφημερίδας ΛΑΟΣ του Σ/Κ 3-4/12/2012 και στο egnonews.blogspot.com

 ⃰ Ο Κωνσταντίνος Α. Ζώκος είναι Δάσκαλος Φυσικής, Υπεύθυνος του ΕΚΦΕ Ημαθίας.

Δευτέρα, 5 Δεκεμβρίου 2011

NASA's Kepler Mission Confirms Its First Planet in Habitable Zone of Sun-like Star

NASA's Kepler mission has confirmed its first planet in the "habitable zone," the region where liquid water could exist on a planet’s surface. Kepler also has discovered more than 1,000 new planet candidates, nearly doubling its previously known count. Ten of these candidates are near-Earth-size and orbit in the habitable zone of their host star.
Candidates require follow-up observations to verify they are actual planets. The newly confirmed planet, Kepler-22b, is the smallest yet found to orbit in the middle of the habitable zone of a star similar to our sun. The planet is about 2.4 times the radius of Earth. Scientists don't yet know if Kepler-22b has a predominantly rocky, gaseous or liquid composition, but its discovery is a step closer to finding Earth-like planets.
Previous research hinted at the existence of near-Earth-size planets in habitable zones, but clear confirmation proved elusive. Two other small planets orbiting stars smaller and cooler than our sun recently were confirmed on the very edges of the habitable zone, with orbits more closely resembling those of Venus and Mars.
Περισσότερα στη διεύθυνση: http://www.nasa.gov/mission_pages/kepler/news/kepscicon-briefing.html

Πέμπτη, 1 Δεκεμβρίου 2011

Τί γίνεται με το μποζόνιο Higgs και την Υπερσυμμετρία;



Του Κωνσταντίνου Α. Ζώκου⃰

Το CERN το γνωρίζουμε όλοι ή ας πούμε οι περισσότεροι, αφού έγινε τόσος ντόρος πριν από λίγα χρόνια με το πείραμα που εξελίσσεται εκεί, κοντά στη λίμνη της Γενεύης στην Ελβετία. Περίπου 100 μέτρα, κάτω από την επιφάνεια του εδάφους, σε μια σήραγγα περίπου κυκλική με περιφέρεια 27 χιλιόμετρα, στον ονομαζόμενο LHC, δύο δέσμες πρωτονίων οδηγούνται από αντίθετες κατευθύνσεις σε σύγκρουση. Τα προϊόντα των συγκρούσεων ανιχνεύονται από μεγάλους ανιχνευτές, ψηφιοποιούνται ως δεδομένα και αναλύονται από χιλιάδες επιστήμονες σε όλη τη Γη.
Δύο από τους στόχους του σχεδιασμού του Πειράματος είναι: Η ανακάλυψη του μποζονίου του Higgs και κατά συνέπεια η συμπλήρωση του επιστημονικού μοντέλου που ονομάστηκε Standard Model και η αναζήτηση στοιχείων που θα μπορούσαν να επιβεβαιώσουν ότι είναι σωστή η υποψήφια θεωρία, που ονομάζεται Υπερσυμμετρία και η οποία εξηγεί την ύπαρξη σκοτεινής ύλης και την ενοποίηση των τριών θεμελιωδών δυνάμεων.
Το ερώτημα που τίθεται είναι: Πού βρισκόμαστε σήμερα;
Πριν προχωρήσουμε επιβάλλεται μια μικρή συνεισφορά στην γνώση: Ποιο είναι το Καθιερωμένο Πρότυπο (αναφέρεται και ως Καθιερωμένο Μοντέλο) ή Standard Model; Αλλά και ποια είναι η υποψήφια θεωρία της Υπερσυμμετρίας;

Το Καθιερωμένο Πρότυπο
Ας ξεκινήσουμε από το πρώτο ερώτημα: Τι είναι το Καθιερωμένο Πρότυπο;
Όπως μαρτυράει το δεύτερο μέρος, πρόκειται για ένα μοντέλο το οποίο επινοήθηκε από τους επιστήμονες για να περιγράψει αυτό που γίνεται αντιληπτό ως  πραγματικότητα. Το Καθιερωμένο Πρότυπο της σωματιδιακής Φυσικής περιγράφει τα στοιχειώδη σωμάτια, δηλαδή τα μικρότερα δομικά υλικά του κόσμου μας και τις δυνάμεις που δρουν μεταξύ τους, την ηλεκτρομαγνητική, την ισχυρή πυρηνική και την ασθενή πυρηνική.
Η πρώτη είναι αυτή που συμβάλλει στη συγκρότηση των ατόμων και των μορίων, είναι υπεύθυνες για το σύνολο των δομών της Χημείας και της Βιολογίας και βοηθάνε στο ... βάδισμά μας.
Η δεύτερη συγκρατεί ενωμένα τα συστατικά των πυρήνων των ατόμων, συνέχει τα ίδια τα πρωτόνια και τα νετρόνια και αποτελεί την ενεργειακή πηγή του Ήλιου και των πυρηνικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής.
Η τρίτη είναι υπεύθυνη για ορισμένες μορφές ραδιενεργών διασπάσεων και παίζει ζωτικό ρόλο στο σχηματισμό των χημικών στοιχείων στα άστρα και στο πρώιμο σύμπαν.

Στους δομικούς λίθους της γνωστής μας ύλης συμπεριλαμβάνονται τα quarks, τα οποία συγκροτούν το πρωτόνιο και το νετρόνιο, τα λεπτόνια, στα οποία περιλαμβάνεται το ηλεκτρόνιο και τα νετρίνα, που τελευταία αναστάτωσαν τον χώρο της Επιστήμης και όχι μόνο. Τα quarks και τα λεπτόνια, αποτελούν παραδείγματα των σωματιδίων ύλης και ονομάζονται φερμιόνια.
Μεταξύ των φερμιονίων αναπτύσσονται αλληλεπιδράσεις, οι οποίες μεταδίδονται με σωματίδια-φορείς αλληλεπιδράσεων που ονομάζονται μποζόνια. Το φωτόνιο αποτελεί ένα παράδειγμα μποζόνιου που είναι φορέας της ηλεκτρομαγνητικής αλληλεπίδρασης. Για τις άλλες δύο αλληλεπιδράσεις την ισχυρή πυρηνική και την ασθενή πυρηνική φορείς είναι αντίστοιχα το γλυόνιο για την πρώτη και τα σωματίδια W± και Z0 για τη δεύτερη.

Το Καθιερωμένο Πρότυπο, το οποίο αποτελεί ένα πολύ καλό πλαίσιο ερμηνείας για τις περιοχές της Χημείας και της Πυρηνικής Φυσικής, συνολικά περιλαμβάνει δώδεκα φερμιόνια (6 quarks και 6 λεπτόνια), τέσσερα μποζόνια και ένα μποζόνιο λίγο διαφορετικό από τα άλλα, το μποζόνιο Higgs, που (μπορεί να) αποτελεί φορέα μιας επιπλέον δύναμης και (μπορεί να) εμπλέκεται σε ένα μηχανισμό που ίσως να δικαιολογεί την ύπαρξη μάζας στα θεμελιώδη σωμάτια.
Τα περισσότερα από τα φερμιόνια και μποζόνια του Καθιερωμένου Προτύπου πρώτα αποτέλεσαν πρόβλεψη του Προτύπου και μετά ανακαλύφθηκαν στο Εργαστήριο, στοιχείο που αποκαλύπτει την αποτελεσματικότητά του και δικαιολογεί το γεγονός ότι πολλοί το αναφέρουν και ως Θεωρία. Πρόβλεψη της θεώρησης αυτής αποτελεί και το μποζόνιο που αναφέρθηκε τελευταία, το λίγο διαφορετικό μποζόνιο Higgs, το οποίο δεν έχει ακόμη ανακαλυφθεί.

Αυτό είναι που αναζητά η επιστημονική κοινότητα σε μεγάλα και καλά σχεδιασμένα πειράματα, στο SLAC και στο CERN. Που βρίσκεται, σήμερα, η έρευνα για την ανακάλυψη του μποζονίου Higgs; Για την απάντηση θα περιμένουμε λίγο ακόμη.
Πριν από αυτήν, ας προχωρήσουμε στην απάντηση του δεύτερου από τα ερωτήματα που διατυπώθηκαν στην αρχή: Ποια είναι η υποψήφια θεωρία της Υπερσυμμετρίας;

Υπερσυμμετρία
Παρά την επιτυχία του Standard Model, το οποίο περιγράφει τα θεμελιώδη συστατικά και τις τρεις από τις τέσσερις θεμέλιες αλληλεπιδράσεις, την ηλεκτρομαγνητική, τη ασθενή πυρηνική και την ισχυρή πυρηνική (όχι όμως και τη βαρύτητα), δεν μπορεί να θεωρηθεί ως τελική Θεωρία. Ένα από τα προβλήματα, που εμφανίστηκε τελευταία, είναι ότι δεν μπορεί να εξηγήσει τη Σκοτεινή Ύλη, το συστατικό του μεγαλύτερου μέρους του Σύμπαντος.

Για να λύσουν αυτό το πρόβλημα, οι θεωρητικοί Φυσικοί, επεξεργάστηκαν και πρότειναν μια σειρά από επεκτάσεις του Standard Model. Αυτή που εμφανίζεται ως η πιο σημαντική είναι αυτή που αποκαλείται ως minimal supersymmetric standard model (MSSM). Τι προτείνει το MSSM;
Με απλά λόγια, για κάθε θεμελιώδες σωμάτιο του Standard Model απαιτείται να υπάρχει ένα υπερσυμμετρικό σωμάτιο-σύντροφος, με ορισμένα χαρακτηριστικά, όπως το spin και η πολύ μεγάλη (σε σχέση με το πρωτόνιο) μάζα του. Για παράδειγμα, αν το MSSM είναι σωστό, για το ηλεκτρόνιο (είναι λεπτόνιο) υπάρχει ένας υπερσυμμετρικός σύντροφος. Το ελαφρύτερο από τα υπερσυμμετρικά σωμάτια-σύντροφοι, που πρέπει να είναι ο σύντροφος του φωτονίου (είναι ο φορέας της ηλεκτρομαγνητικής δύναμης), συνιστά το πλέον πιθανό συστατικό της σκοτεινής ύλης.
Ένα ακόμη χαρακτηριστικό του MSSM είναι ότι οι τρείς δυνάμεις της φύσης που περιγράφει το Standard Model, στη διευρυμένη υπόθεση ενοποιούνται μόνο σε μία.
Πως όμως μπορεί να ελεχθεί αυτή η θεώρηση του κόσμου μας;

Σύμφωνα με το MSSM, η σύγκρουση δύο πρωτονίων σε ικανοποιητικά υψηλές ενέργειες πρέπει να παράγει είτε δύο gluinos, που είναι ο υπερσυμμετρικός σύντροφος του γλυόνιου (είναι ο φορέας της ισχυρής πυρηνικής δύναμης στο Standard Model), είτε scalar quarks (squarks), που είναι οι υπερσυμμετρικοί σύντροφοι των quarks. Τα gluinos ή τα squarks (που θεωρείται ότι έχουν 1000 φορές τη μάζα του πρωτονίου) διασπώνται σε ελαφρύτερα  υπερσυμμετρικά σωμάτια και quarks (όπως ως παράδειγμα φαίνεται στην εικόνα που παρατίθεται).  Στο τέλος παράγεται το σωμάτιο που θεωρείται ο υπερσυμμετρικός σύντροφος του φωτονίου, το LSP (από το lightest supersymmetric particle), το οποίο είναι αθέατο καθώς δεν αλληλεπιδρά με την ύλη.

Ένα από τα στοιχεία, που θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως υπογραφή των υπερσυμμετρικών υποψήφιων θεωριών, είναι η παραγωγή πολλών quarks και ταυτόχρονα μαζί η παραγωγή αθέατων ή ελλείπουσας ενέργειας η οποία μεταφέρεται με τα LSP. Στα πειράματα ATLAS και CMS, του CERN, ερευνάται ανάμεσα στα άλλα και η ύπαρξη στοιχείων αυτών. Τί έχει αποκαλύψει μέχρι σήμερα η έρευνα για την επιβεβαίωση της Υπερσυμμετρίας;

Οι (μέχρι σήμερα) αποκαλύψεις των ερευνών
Ας ξεκινήσουμε από τα προϊόντα των ερευνών για το μποζόνιο Higgs.
Την τελευταία ημέρα του Συμποσίου της Hadron Collider Physics (HCP2011) μέλη των πειραμάτων ATLAS και CMS, του LHC στο CERN, παρουσίασαν την πρώτη τους συνδυασμένη ανάλυση της έρευνας για το μποζόνιο Higgs. Μια έρευνα που βρίσκεται μεταξύ των υψηλών προτεραιοτήτων του ερευνητικού προγράμματος στον LHC. Η μελέτη των ATLAS και CMS περιλαμβάνει δεδομένα που έχουν συλλεχθεί μέχρι το τέλος του Ιουλίου και αποκλείει την ύπαρξη του μποζονίου Higgs με μάζα μεταξύ 141 και 476 GeV σε επίπεδο σημαντικότητας 95%. Αν το μποζόνιο Higgs υπάρχει, θα πρέπει να έχει μάζα μεταξύ 114 και 141 GeV. Τα πειράματα στο LHC θα είναι ικανά να αποδείξουν την ύπαρξή του, ή να δείξουν ότι δεν υπάρχει, κατά τη διάρκεια του 2012.

Κλείνοντας αυτό το άρθρο, ας δούμε τί νέα έχουμε από τα προϊόντα της έρευνας για την Υπερσυμμετρία.
Η δημοσίευση έγινε στο περιοδικό Physical Review Letters και παρουσιάζει τα τελευταία και πιο εκτενή ευρήματα από την έρευνα με την οποία αναζητούνται στοιχεία τα οποία θα στηρίζουν την ορθότητα της υποψήφιας θεωρίας της  Υπερσυμμετρίας.
Όπως αναφέρεται από τα μέλη του πειράματος CMS, στο LHC του CERN, δεν έχει βρεθεί κανένα από τα σωματίδια που προβλέπει η υποψήφια θεωρία, γεγονός που οδηγεί στο συμπέρασμα πως η θεωρία αυτή είναι περισσότερο περίπλοκη από ότι θεωρούν πολλοί.
Δύο μεταφράσεις αυτού του (μη) ευρήματος είναι: Η πρώτη είναι ότι η MSSM περιγράφει πραγματικά τη Φύση, αλλά τα υπερσυμμετρικά σωμάτια-σύντροφοι, τα  gluinos και τα squarks, είναι σχετικά μεγάλης μάζας-πολύ μεγάλης για να παράγονται σε μεγάλους αριθμούς στο LHC, μέχρι στιγμής. Η δεύτερη είναι πιο απλή: Ενώ η Υπερσυμμετρία υφίσταται στη Φύση, δεν πρέπει να έχει τη μορφή που περιγράφεται από τη MSSM (και ειδικά μια περιορισμένη μορφή της), αλλά πιθανώς από ένα άλλο από τα πολλά μοντέλα που περιγράφουν την ενοποίηση των δυνάμεων της Φύσης. Καθώς, σύμφωνα με αυτή τη μετάφραση, αυξάνεται η πολυπλοκότητα των αναμενόμενων προϊόντων απαιτείται νέος σχεδιασμός πειραμάτων για την ανακάλυψη της Υπερσυμμετρίας. Άλλωστε η έρευνα για τα υπερσυμμετρικά σωμάτια στο LHC μόλις άρχισε!

Η Ανθρωπότητα, με στόχο την επιβίωση, προσπαθεί να γνωρίσει την πραγματικότητα, να κατανοήσει και να περιγράψει την δυναμική της. Με εργαλείο την Επιστημονική Μέθοδο προχωράει βήμα το βήμα, παρατηρεί, κατασκευάζει μοντέλα και με τη χρήση τους κάνει προβλέψεις. Κάνει υποθέσεις, οργανώνει πειράματα, τα πραγματοποιεί, μετράει, συλλέγει δεδομένα, τα οργανώνει, τα μετασχηματίζει και τα μεταφράζει. Με τα εργαλεία αυτά προσπαθεί να προσεγγίσει όλο και περισσότερο την Αλήθεια, που δεν είναι άλλη από την ταύτιση αυτού που αντιλαμβάνεται κάποιος ότι υπάρχει με αυτό που υπάρχει και προσεγγίζεται μόνο ασυμπτωτικά. Με μια τέτοια Μέθοδο επιχειρούμε στο ΕΚΦΕ Ημαθίας να μπολιάσουμε τους εκπαιδευτικούς που διδάσκουν Φυσικές Επιστήμες στα σχολεία της περιοχής μας, ώστε και αυτοί με τη σειρά τους να τη μπολιάσουν στους μαθητές του. Είναι σημαντικό αυτή η Μέθοδος να προωθηθεί στις εργασίες των σπουδαστών μας στις σχολικές μονάδες, όπου φοιτούν, ώστε να μπορέσουν καθώς αναπτύσσονται να διαχειρίζονται αυτά που θα συναντήσουν μπροστά τους και όχι ψεύτικες εικόνες, όπως αυτές που η ελληνική εκπαίδευση προωθεί βιάζοντας τους νέους μας και ευνουχίζοντας το Αύριο της χώρας μας.

⃰ Ο Κωνσταντίνος Α. Ζώκος, είναι Δάσκαλος Φυσικής, υπεύθυνος του ΕΚΦΕ Ημαθίας.

Αναφορές – Πηγές
1
Για το μποζόνιο Higgs μπορεί κάποιος να διαβάσει το άρθρο: «ATLAS and CMS combine summer '11 search limits on the Standard Model Higgs», στη διεύθυνση: http://cms.web.cern.ch/news/atlas-and-cms-combine-summer-11-search-limits-standard-model-higgs (ημερομηνία άντλησης 28 Νοεμβρίου 2011)
2
Για την Υπερσυμμετρία μπορεί κάποιος να διαβάσει το άρθρο: «Search for Supersymmetry at the LHC in Events with Jets and Missing Transverse Energy», στη διεύθυνση: http://prl.aps.org/pdf/PRL/v107/i22/e221804 (ημερομηνία άντλησης 28 Νοεμβρίου 2011)
3
Η εικόνα για το Standard Model προέρχεται από τη διεύθυνση: http://cms.web.cern.ch/news/lepton-fizz-search-excited-leptons
4
Η εικόνα για το μποζόνιο Higgs προέρχεται από τη διεύθυνση: http://cms.web.cern.ch/news/atlas-and-cms-combine-summer-11-search-limits-standard-model-higgs
5
Η εικόνα για την Υπερσυμμετρία με τη διάσπαση του gluino προέρχεται από τη διεύθυνση: http://physics.aps.org/articles/large_image/f1/10.1103/Physics.4.98