Σάββατο, 9 Νοεμβρίου 2013

Nobel Φυσικής 2013: Μια προαναγγελθείσα εδώ και καιρό βράβευση (Ενημέρωση για το Τρίτο Μέρος)

Αρκετοί φίλοι μου τηλεφώνησαν για τη συνέχεια (το τρίτο μέρος) του άρθρου για το Nobel φυσικής 2013. 

Επιτρέψτε μου να σας ενημερώσω πως αυτό θα γίνει την προσεχή εβδομάδα (11-17 Νοεμβρίου 2013), καθώς θα ήθελα να παρουσιαστεί πρώτα στη διάλεξη στην εκδήλωση της Ένωσης Ελλήνων Φυσικών, στην οποία είμαι προσκεκλημένος εισηγητής για αυτό το θέμα.

Η εκδήλωση θα γίνει το πρωί της Κυριακής 10 Νοεμβρίου, στη Θεσσαλονίκη, στο Δημοτικό Θέατρο της Καλαμαριάς "Οδού Χηλής", Τριπόλεως & Χηλής 12 (δίπλα στο 1ο ΓΕΛ Καλαμαριάς)

Σάββατο, 26 Οκτωβρίου 2013

Τι μένει στον Ήλιο μετά από την εκτίναξη του πλάσματος; (video)

Δεν μπορεί κάποιος να αντισταθεί να καταγράψει στο νου του μια τέτοια εικόνα, όπως αυτή που το παρατηρητήριο της NASA Solar Dynamics Observatory, ή SDO, κατέγραψε στα τέλη του Σεπτεμβρίου του 2013. 

Για περισσότερα σχετικά με τη συγκεκριμένη φωτογραφία, μπορεί κάποιος να επιλέξει, στη NASA, τη διεύθυνση: http://www.nasa.gov/content/solar-filament-eruption-canyon-of-fire/#.UmuXb3AmUk0

Ένα ιδιαίτερα κατατοπιστικό video που βοηθάει στην κατανόηση της εικόνας της ανάρτησης:



Κυριακή, 13 Οκτωβρίου 2013

Nobel Φυσικής 2013: Μια προαναγγελθείσα εδώ και καιρό βράβευση (Μέρος Δεύτερο)

Συνέχεια από το πρώτο μέρος του άρθρου.

Τι βραβεύθηκε

Σύμφωνα με την ανακοίνωση, η Royal Swedish Academy of Sciences αποφάσισε να απονείμει το φετινό βραβείο Nobel Φυσικής, για μια σημαντική συνεισφορά στην προσπάθεια του Ανθρώπου να κατανοήσει την προέλευση της μάζας των στοιχειωδών σωματιδίων. Για την επινόηση ενός μηχανισμού-του Πεδίου Higgs-που αποτελεί κεντρικό τμήμα στο θεωρητικό μοντέλο που περιγράφει το πως οικοδομείται ο κόσμος μας, το Standard Model ή Καθιερωμένο Πρότυπο.


Αναφορά στο Standard Model

Κάθε λύση προϋποθέτει ένα Πρόβλημα (αν εξαιρέσουμε τη "λύση" που ακούσει στο όνομα LASER και ήταν ίσως η μόνη "που έψαχνε το πρόβλημά της"). Ο "Μηχανισμός Higgs", που προτάθηκε ανεξάρτητα και από τους δυο βραβευθέντες, έλυσε ένα σοβαρό πρόβλημα που απειλούσε το Μοντέλο, που με τόσους κόπους είχε οικοδομηθεί από τους επιστήμονες για την "ερμηνεία" της δομής και λειτουργίας του κόσμου. Σημαντική συνεισφορά στη βράβευση, όμως, είχε το γεγονός της επιβεβαίωσης της ύπαρξης του Μηχανισμού με την ανακάλυψη της ύπαρξης του κβάντου του Πεδίου, του μποζόνιου Higgs, από τα πειράματα στο LHC του CERN.

Επομένως, για τα μέχρι τώρα δεδομένα, και το Standard Model σώθηκε και σώθηκε σωστά! Άρα είναι λογική η απονομή του Nobel Φυσικής 2013, στους δυο (πρώτους) εισηγητές της Λύσης.

Η αντίληψη του Προβλήματος και η κατανόηση της Λύσης (που οδήγησε στην απονομή του φετινού βραβείου Nobel Φυσικής) θα βοηθηθεί από μια απλή προσέγγιση του Καθιερωμένου Μοντέλου (Standard Model).

Η μελέτη της Πραγματικότητας οδηγεί στην συγκέντρωση δεδομένων και με τη βοήθειά τους οικοδομείται το Μοντέλο που θεωρείται ότι την περιγράφει. Μετά με εργαλείο το Μοντέλο επιχειρείται η κίνηση προς τα εμπρός. Εντοπίζονται τα Προβλήματα και επιχειρούνται οι προβλέψεις για τη Λύση τους. Στη συνέχεια έρχεται το Πείραμα και με τη βοήθειά του η Λύση θα γίνει αποδεκτή και η Επιστήμη θα ακολουθήσει το δρόμο της για τα επόμενα άγνωστα επίπεδα ή η Λύση θα οδηγηθεί σε διόρθωση ή ακόμη και σε απόρριψη, οπότε η Επιστήμη θα πάρει και πάλι το μονοπάτι της αναζήτησης από την αρχή.


Τα δεδομένα, λοιπόν, οδήγησαν στην διαδρομή την οποία περί το 400 π. Χ. ο Λεύκιππος εισηγήθηκε και ο Δημόκριτος θεμελίωσε και οριοθέτησε με το όνομά του: Ο κόσμος μας συγκροτείται από διακριτές άτμητες μονάδες, τα άτομα. Φιλοσοφική άποψη που ήταν από τις πλέον τεκμηριωμένες σε σχέση με άλλες που είχαν προηγηθεί. Η ερευνητική προσπάθεια στη συνέχεια οδήγησε στην διάσπαση του ατόμου και στην τελική αντίληψη της συγκρότησής του από αδιάσπαστα ηλεκτρόνια, up-quark και down-quark. Ενώ οι έρευνες, τις δεκαετίες του 1950 και 1960, στις Κοσμικές Ακτίνες και των νέων τότε Επιταχυντών, οδήγησαν στον εντοπισμό νέων συγγενών των τριών δομικών συστατικών της Ύλης. Το Μοντέλο, το επονομαζόμενο Standard Model, άρχισε να διαμορφώνεται.

Το Καθιερωμένο Πρότυπο, το οποίο αποτελεί ένα πολύ καλό πλαίσιο ερμηνείας για τις περιοχές της Χημείας και της Πυρηνικής Φυσικής, συνολικά περιλαμβάνει δώδεκα φερμιόνια (6 quarks και 6 λεπτόνια), τα σωματίδια Ύλης και τέσσερα μποζόνια που αποτελούν φορείς των αλληλεπιδράσεων μεταξύ των φερμιονίων. Το φωτόνιο που είναι φορέας της ηλεκτρομαγνητικής αλληλεπίδρασης, το γλυόνιο που είναι φορέας της ισχυρής πυρηνικής, και τα μποζόνια W(+), W(-) και Z(0), που είναι φορείς της ασθενούς πυρηνικής αλληλεπίδρασης. Σε αυτά τα τελευταία διαμορφώθηκαν οι συνθήκες, οι οποίες οδήγησαν στην αποκάλυψη του Προβλήματος και φυσικά στην αναζήτηση της Λύσης. Μια Λύση που γέννησε ένα ακόμη αν και λίγο διαφορετικό από τα άλλα σωμάτιο, το μποζόνιο Higgs.

Τα περισσότερα από τα φερμιόνια και μποζόνια του Καθιερωμένου Προτύπου, για το οποίο υπάρχουν και άλλα άρθρα στο blog, πρώτα αποτέλεσαν πρόβλεψη του Προτύπου και μετά ανακαλύφθηκαν στο Εργαστήριο, στοιχείο που αποκαλύπτει την αποτελεσματικότητά του και δικαιολογεί το γεγονός ότι πολλοί το αναφέρουν και ως Θεωρία. Σε αυτή τη Θεωρία, όμως, δεν συμπεριλαμβάνεται η τέταρτη αλληλεπίδραση, η Βαρύτητα, παρόλο που είναι η πιο γνωστή (μαζί με την ηλεκτρομαγνητική) από τις υπόλοιπες.

Το Standart Model της Σωματιδιακής Φυσικής, ενοποίησε τις τρεις από τις τέσσερις θεμελιώδεις αλληλεπιδράσεις, αλλά για μεγάλο διάστημα υπήρχε ένα αίνιγμα: Πως δρουν αυτές οι αλληλεπιδράσεις; Πως, για παράδειγμα, ένα κομμάτι μετάλλου, "αντιλαμβάνεται" πως εκεί κοντά υπάρχει ένα μαγνήτης; ή ακόμη πως η Σελήνη "αισθάνεται" τη βαρύτητα της Γης;

Το αίνιγμα λύθηκε από τη Φυσική με την εισαγωγή της έννοιας του Πεδίου. Ο χώρος είναι γεμάτος από αόρατα πεδία. Το βαρυτικό πεδίο, το ηλεκτρομαγνητικό πεδίο, το πεδίο των quarks και όλα τα άλλα πεδία πληρούν το χώρο ή καλύτερα τον τετραδιάστατο χωρόχρονο. Το Καθιερωμένο Πρότυπο, είναι μια Κβαντική Θεωρία Πεδίου, στο οποίο πεδία και σωματίδια είναι οι ουσιαστικοί δομικοί λίθοι του Σύμπαντος.


Συνέχεια στο τρίτο μέρος

Πέμπτη, 10 Οκτωβρίου 2013

Nobel Φυσικής 2013: Ιντερμέδιο με τα papers των δυο βραβευμένων.

Πριν από τη δημοσίευση του δεύτερου μέρους του αφιερώματος στο Nobel Φυσικής 2013, στο οποίο αναφέρεται τόσο το Πρόβλημα που υπήρξε, όσο και η Λύση που δόθηκε από τους δυο βραβευθέντες, κάνουμε ένα διάλειμμα.

Για όσους θέλουν να τα διαβάσουν και έχουν (βέβαια) τις απαραίτητες γνώσεις για να τα παρακολουθήσουν, δίνονται οι διευθύνσεις για να κατεβάσουν τις εργασίες (papers) των Englert and Brout και του Higgs, με τις οποίες παρουσιάστηκαν, ανεξάρτητα, οι προτάσεις τους για την υπέρβαση του Προβλήματος που υπέσκαπτε την αξιοπιστία του Standard Model.

Και στις δυο εργασίες μπορεί κάποιος να έχει ελεύθερη πρόσβαση από την διεύθυνση του Physical Review Letters

Η εργασία των F. Englert and R. Brout, με τίτλο: "Broken Symmetry and the Mass of Gauge Vector Mesons", υπάρχει στη διεύθυνση: http://prl.aps.org/abstract/PRL/v13/i9/p321_1


Η εργασία του Peter W. Higgs, με τίτλο: "Broken Symmetries and the Masses of Gauge Bosons", υπάρχει στη διεύθυνση: http://prl.aps.org/abstract/PRL/v13/i16/p508_1


Πάντως θεωρώ πως πρέπει να σημειώσω ότι αξίζει να υπάρξει βράβευση με Nobel και για την προσπάθεια που έγινε από τους Πειραματιστές Επιστήμονες, στο CERN, για την ανακάλυψη του μποζονίου (του Πεδίου) Higgs. Ευελπιστώ, επειδή αν δεν υπήρχε αυτή η ανακάλυψη θα ήταν αποδυναμωμένη η πρόταση για βράβευση των Englert και Higgs.

Τετάρτη, 9 Οκτωβρίου 2013

Nobel Φυσικής 2013: Μια προαναγγελθείσα εδώ και καιρό βράβευση (Μέρος Πρώτο)

Το βραβείο


 Η Φυσική θεωρείται η πλέον βασική από τις Φυσικές Επιστήμες. Ασχολείται με τα βασικά συστατικά της Ύλης και τις Αλληλεπιδράσεις τους, καθώς επίσης τη φύση των ατόμων και την οικοδόμηση των μορίων και της συμπυκνωμένης ύλης. Επιχειρεί να δώσει ενοποιημένες περιγραφές της συμπεριφοράς της Ύλης, όπως και της Ακτινοβολίας, προσπαθώντας να καλύψουν όσο το δυνατόν περισσότερα φαινόμενα. Αυτές οι προσπάθειες επιβραβεύονται από το βραβείο Nobel Φυσικής.

Από το 1901 μέχρι το 2012 έχουν δοθεί 106 βραβεία Nobel Φυσικής, σε 194 βραβευμένους επιστήμονες. 47 βραβεία δόθηκαν σε ένα πρόσωπο μόνο, 2 από τα βραβευμένα πρόσωπα είναι γυναίκες, ενώ πρόσωπο-ο John Bardeen-βραβεύθηκε δυο φορές, με νεότερο βραβευμένο τον  Lawrence Bragg, 25 ετών, ο οποίος τιμήθηκε με το Nobel-μαζί με τον πατέρα του-το 1915.

Για τη φετινή χρονιά, το 2013, η "τράπουλα" ήταν μάλλον σημαδεμένη. Στις 4 Ιουλίου του 2013, στο αμφιθέατρο του CERN, ανακοινώθηκε από τις ομάδες των πειραμάτων ATLAS και CMS η επιβεβαίωση της πρόβλεψης για την ύπαρξη του (επονομαζόμενου) μποζονίου Higgs. Η αδυναμία του Standard Model, διορθώθηκε. Ήταν λογικό, μετά από την πειραματική αυτή ολοκλήρωση της προτεινόμενης θεωρητικής υπόθεσης του Πεδίου Higgs, να οδηγήσει τους περισσότερους σχετικούς με το θέμα να υποστηρίζουν πως το βραβείο Nobel Φυσικής της φετινής χρονιάς βρήκε τον αποδέκτη του.

Το βραβείο Nobel Φυσικής 2013, λοιπόν, "για τη θεωρητική ανακάλυψη ενός μηχανισμού που συνεισφέρει στην κατανόηση μας για την προέλευση της μάζας των υποατομικών σωματιδίων και η οποία πρόσφατα επιβεβαιώθηκε μέσω της ανακάλυψης του προβλεπόμενου θεμελιώδους σωματιδίου, από τα ATLAS και CMS πειράματα στο Large Hadron Collider, του CERN".

Οι Άνθρωποι

Οι δυο επιστήμονες που μοιράστηκαν το Nobel Φυσικής 2013, είναι οι François Englert και Peter W. Higgs. 


Ο πρώτος, ο Englert, είναι ένας από αυτούς που επιβίωσαν από το Ολοκαύτωμα. Γεννήθηκε 6 Νοεμβρίου του 1932, σε Εβραϊκή οικογένεια, στο Etterbeek των Βρυξελλών, στο Βέλγιο. Είναι ομότιμος καθηγητής στο ULB (Université libre de Bruxelles). Αποφοίτησε από το ίδιο Πανεπιστήμιο το 1955, όπου έλαβε και το PhD στις Φυσικές Επιστήμες το 1959. Από το 1959 μέχρι το 1961 εργάστηκε στο Πανεπιστήμιο Cornell, πρώτα ως επιστημονικός συνεργάτης του Robert Brout και μετά ως assistant professor. Μετά επέστρεψε στο ULB, όπου και έγινε καθηγητής. 

Οι Brout and Englert έδειξαν το 1964 ότι το θεωρητικό μοντέλο που προτείνεται για την περιγραφή του "κόσμου", θα μπορούσε να δικαιολογήσει την απόκτηση μάζας εάν ο άδειος χώρος προικιζόταν με μια ειδικού τύπου δομή που θα συναντάται σε όλα τα υλικά συστήματα. 

Ο δεύτερος από τους βραβευμένους με το φετινό Nobel Φυσικής, ο Higgs, είναι ο πλέον διάσημος από τους δυο. Γεννήθηκε 29 Μαΐου 1929 στο Newcastle, στην Αγγλία από Άγγλο πατέρα και μητέρα από τη Σκωτία. Είναι ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου. Στο City of London School, ειδικεύτηκε στα Μαθηματικά, ενώ σπούδασε Φυσική στο King's College του Λονδίνου. Έλαβε το PhD το 1954 με διατριβή που είχε τίτλο "Some problems in the theory of molecular vibrations". Αφού υπηρέτησε σε διάφορες θέσεις στα Imperial College London και University College London, επέστρεψε στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου.

Στο Εδιμβούργο ενδιαφέρθηκε για τη μάζα, αναπτύσσοντας την ιδέα ότι τα σωματίδια-τα οποία είναι ά-μαζα κατά την αρχή του Σύμπαντος-αποκτούν μάζα ένα κλάσμα του δευτερολέπτου αργότερα ως αποτέλεσμα αλληλεπίδρασης με ένα θεωρητικό πεδίο που έγινε γνωστό ως Πεδίο Higgs. Θεώρησε πως αυτό το πεδίο πληρεί τον χώρο, δίνοντας σε όλα τα στοιχειώδη σωμάτια που αλληλεπιδρούν μαζί του τη μάζα τους.

Το 1964 τρεις ομάδες έγραψαν επιστημονικές εργασίες με τις οποίες πρότειναν σχετικές αλλά με διαφορετικές προσεγγίσεις για να εξηγήσουν πως εμφανίζεται η μάζα στις θεωρίες που ισχύουν. Αυτές οι τρεις, τώρα διάσημες, εργασίες συντάχθηκαν από τους Robert Brout και François Englert, τον Peter Higgs και τους Gerald Guralnik, C. Richard Hagen και Tom Kibble, πιστώθηκαν με τη θεωρία του Μηχανισμού Higgs και την πρόβλεψη του Πεδίου Higgs και του μποζόνιου Higgs.

Από τους έξι επιστήμονες το βραβείο Nobel Φυσικής του 2013, δόθηκε στους δυο, παρόλο που και οι έξι είχαν βραβευτεί το 2010 με το J. J. Sakurai Prize for Theoretical Particle Physics.


Συνεχίζεται.

Πέμπτη, 26 Σεπτεμβρίου 2013

Εμείς το Σχολείο και ο Φασισμός

Ήταν η περίοδος που το καλοκαίρι του 2013 έσπρωχνε τις μέρες του προς το τέλος, όταν άρχισαν οι σκέψεις που οδήγησαν στη συγγραφή αυτού του άρθρου. Δυστυχώς η εξέλιξη ήταν περισσότερο άγρια από όσο φανταζόμασταν, αν και κάποιοι λίγο εκπλαγήκαμε από αυτό και ο φασισμός, κοντά στους υπόλοιπους που είχε μέχρι τότε δολοφονήσει, δολοφόνησε ακόμη ένα άνθρωπο. Μέχρι την τελευταία αυτή αποτρόπαια πράξη του φασισμού, το κύριο στοιχείο που οδηγούσε τις συζητήσεις για το φασισμό ήταν η θεαματική άνοδος των (δημοσκοπικών) ποσοστών του κόμματος "Χρυσή Αυγή", κύριου εκφραστή του φασισμού στην πολιτική σκηνή της Ελλάδας. 

Εξ αιτίας αυτής της ανόδου (και τώρα πλέον εξ αιτίας του νέου φόνου) του φασισμού, εξελίσσεται μια ενδιαφέρουσα συζήτηση για το φασισμό, τόσο σε έντυπα (εφημερίδες, περιοδικά κλπ.), όσο και σε διαδικτυακά (sites, blogs κλπ.) μέσα, με τη χρήση των οποίων μεταφέρεται η "πληροφορία"Ενδιαφέρουσες απόψεις καταγράφονται και διεγείρουν νέους προβληματισμούς, σε όλο και μεγαλύτερους αριθμούς από σκεπτόμενους συν-τοπίτες μας. Κάθε κείμενο προσθέτει ένα ακόμη μικρο ή μεγάλο λιθαράκι στη συγκρότηση της κοινωνικής συν-αντίληψης που σχετίζεται με το φαινόμενο-διεγέρτη, το φασισμό. 

Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, δεν θα αποτελούσε πρωτοτυπία η καταγραφή μιας ακόμη άποψης για το θέμα, εκτός εάν αυτή περιέχει μια διάσταση η δημοσιοποίηση της οποίας μέχρι τώρα δεν έχει πέσει στην δική μου (τουλάχιστον) αντίληψη. Θεώρησα, έτσι, πως καλό θα είναι να την καταθέσω στον κοινωνικό αντιδραστήρα, ως μικρή συνεισφορά στον κοινωνικό προβληματισμό. 

Δεν πρέπει από την αρχή να παραλείψω να αναφέρω τους "παρακινητές" της σκέψης μου, αν και δεν ακολούθησα τη δική τους: Το άρθρο της κυρίας Σοφίας Αυγέρη, "Τι σημαίνει Φασισμός; Το διδάξαμε στα παιδιά μας;", που διάβασα στοv ιστότοπο tvxs.gr, καθώς και τις σκέψεις της κυρίας Έφης Χατζηκώστα, "Σκέψεις με αφορμή την άνοδο του φασισμού και τους τρόπους αντιμετώπισής του", που διάβασα στην τοπική περιοδική έκδοση της Βέροιας "Η Άλλη Άποψη". Ευκαιρίας δοθείσης ανέτρεξα για λίγο (μετά από πάρα-πάρα πολύ καιρό) στο "Φασισμός και Δικτατορία" και στο "Προβλήματα του Σύγχρονου Κράτους και του Φασιστικού Φαινομένου", του αξέχαστου Νίκου Πουλαντζά.

Εμείς
Τα κυρίαρχα τηλεοπτικά μέσα "ενημέρωσης" (ο ρόλος των οποίων στην ανάπτυξη του φαινομένου φασισμός φαντάζομαι πως κάποτε θα διερευνηθεί από σχετικούς με τα θέματα συν-τοπίτες μας μελετητές) προωθούν την εικόνα της παροχής βοήθειας, ως κύριο στοιχείο της φασιστικής δράσης, έστω και συμπληρώνεται με την αναφορά της ρατσιστικής λογικής της. Ένα άλλο στοιχείο που προβάλλουν είναι αυτό της βίας με τη χρήση της οποίας επιχειρείται η οποιαδήποτε πράξη, η λογική του "τσαμπουκά", που δε διαφέρει από αυτό που ακούς πολλές φορές να λένε διάφοροι στα καφενεία και στις "υπόγειες τις ταβέρνες". Η εικόνα συμπληρώνεται-φυσικό είναι-με το πλήθος που θα σταθεί στην ουρά για να τροφοδοτηθεί, θα χειροκροτήσει τους αρχηγούς, πολλές φορές θα βρίσει και θα χτυπήσει τους "αντιπάλους". 

Εδώ γίνεται εμφανής ο παράγοντας ο οποίος με απασχολεί χρόνια τώρα και θα αποτελέσει το κύριο στοιχείο του προβληματισμού μου στο άρθρο αυτό: Ο παράγοντας "Εμείς"!


Οι περισσότεροι αναλυτές αφήνουν αυτόν τον παράγοντα έξω από τον προβληματισμό τους, με τη σκέψη πως "εμείς δε φταίμε" ή "εμείς τυφλωθήκαμε από την κρίση" ή "εμείς ακολουθήσαμε το δρόμο που η συμπεριφορά και οι επιλογές των πολιτικών άνοιξαν" (αν και αυτό το τελευταίο έχει δόση αληθείας, αλλά όχι προς την κατεύθυνση που συνήθως αναφέρεται). "Εμείς", λοιπόν! Δηλαδή τα πλάσματα που παρασυρθήκαμε και προωθούμε (δημοσκοπικά προς το παρόν) το φασισμό, είτε επειδή δεν μας δίδαξαν την ιστορία "σωστά", είτε επειδή "δεν υπάρχει πραγματική, αλλά μια άρρωστη δημοκρατία".

Το κύριο στοιχείο όμως, δεν είναι άλλο από την συμπεριφορά αυτής της κοινωνικής οντότητας που αναφέρω ως "Εμείς". Αυτό που με προβληματίζει είναι ότι δεν υπάρχει συνειδητή δράση  των μερών του "Εμείς", αλλά αγελαία αποδοχή χωρίς κρίση, δεν υπάρχει αγώνας επίλυσης προβλημάτων, αλλά αναζήτησης της "έτοιμης λύσης", δεν υπάρχει διάθεση συν-μετοχής και κατά συνέπεια συν-αποδοχής της ευθύνης των μερών του "Εμείς", αλλά ανάθεση σε άλλους και της τροφοδότησης, αλλά και της διαμαρτυρίας.

Είναι φανερό πως αυτή η στάση συνδέεται τόσο με τη γενικότερη κουλτούρα του νεοέλληνα, που σχετίζεται με τον τρόπο συγκρότησης του νεοελληνικού κράτους, όσο και με την αποδυνάμωση-συνειδητή-των εννοιών "δημόσιος χώρος" και "κοινωνία". Αυτό, παρά την κυριαρχία της ορθόδοξης άποψης του χριστιανισμού και έχει σημασία αυτό για τον τρόπο που αυτή η άποψη εγκιβωτίστηκε στην νεοελληνική κρατική λογική. Ένα από τα κύρια στοιχεία της "κοινωνικής" λειτουργίας είναι η τάση των "πολιτών" να αναθέτουν σε εκπροσώπους τους την ευθύνη της δράσης, επομένως και του ελέγχου των αποτελεσμάτων. 

Αυτό θα πρέπει να μας οδηγήσει σε προβληματισμό. Είναι φανερό πως αυτή η στάση του "Εμείς" είναι που διευρύνει το φαινόμενο της αύξησης της (δημοσκοπικής έστω) φασιστικής "πρότασης". Όταν η "επίθεση" της "πρότασης" αυτής άρχισε, δεν υπήρχαν πλέον ούτε δομές κοινωνίας, ούτε πολλοί υπερασπιστές τους, πολύ-δε-περισσότερο δεν υπήρχαν σχεδιαστές μιας πορείας ενός κοινωνικού μέλλοντος. Έτσι ο μόνος τομέας δράσης που έμεινε είναι αυτός της διαμαρτυρίας και αυτός πάλι στη λογική της υποστήριξης-υποταγής σε μια άποψη στη διαμόρφωση της οποίας καθόλου δεν συνέβαλε. 

Είναι λάθος να αφήνουμε τον παράγοντα "Εμείς" έξω από την εξίσωση, επειδή αυτή η κοινωνική οντότητα μπορεί να εντοπιστεί σε όλες τις κομματικές προτάσεις που υπάρχουν. Φαίνεται πως αυτή η συμπεριφορά του "Εμείς" αποτελεί ένα μάλλον εγγενές χαρακτηριστικό του, το οποίο εκδηλώνεται "θετικά" προς την εμφανώς πιο καθαρή μορφή φασισμού, ιδίως όταν η κοινωνική αυτή οντότητα βρεθεί σε ασταθή κατάσταση. Αν είναι έτσι, αυτό το χαρακτηριστικό θα πρέπει να ανιχνεύεται στις συμπεριφορές των μερών του "Εμείς" και σε περιόδους που προηγούνται των καταστάσεων μη-σταθερότητας.

Πρόδρομα φαινόμενα
Οπότε, η διερεύνηση του θέματος θα πρέπει να στραφεί αφενός σε προηγούμενες συμπεριφορές, που θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως πρόδρομα φαινόμενα και αφετέρου στην αναζήτηση της (πιθανής) αιτίας διαμόρφωσης αυτού του εγγενούς χαρακτηριστικού. Ο εντοπισμός, ίσως, θα μπορούσε να οδηγήσει στη διαμόρφωση μιας διαδρομής μέσα από την οποία η κοινωνική οντότητα "Εμείς" να μπορέσει να απαλλοτριώσει το επίκτητο αυτό χαρακτηριστικό της, αναπτύσσοντας άλλο ή άλλα, με τη χρήση των οποίων να συμβάλλει δυναμικότερα και ουσιαστικότερα στο κοινωνικό γίγνεσθαι, οικοδομώντας έτσι μια σταθερή κοινωνική δομή.

Μια εικόνα της πολιτικο-κοινωνικής πραγματικότητας 
που είχε κυριαρχήσει στην περίοδο πριν από αυτή της αστάθειας, ήταν (και είναι χαραγμένη στη μνήμη μας) αυτή των μηχανισμών της καπιταλιστικής κυριαρχίας, των τραπεζών, να εκμαυλίζουν σωρηδόν τα μέλη της κοινότητας και να δημιουργούν καταστάσεις εθισμού και αγελαίας συμπεριφοράς. Τα διαφόρων ονομάτων δάνεια λειτούργησαν σαν τις σειρήνες της Οδύσσειας. Μόνο που ο "πολίτης" που δεχόταν την "επίθεση", αφενός δεν είχε την διάθεση να αντισταθεί και αφετέρου δεν είχε (τουλάχιστον) την προνοητικότητα του Οδυσσέα να δεθεί σε ένα κατάρτι ελέγχου. 

Ο νεοέλληνας αφού πέρασε την "επαναστατική" του διέγερση, αλλοτριώθηκε και οδηγήθηκε στην ανάθεση των ευθυνών στους "ειδήμονες". "Τώρα", ειδικά τη δεύτερη περίοδο της διακυβέρνησης του ΠαΣοΚ, αφού του είχαν λύσει μια σειρά από ζητήματα, "μπορούσε να αναπαυθεί". Τόσο οι δεξιάς, όσο και οι αριστερής σκέψης δυνάμεις με τις δράσεις τους (παρά τα "εγερτήρια" που σάλπιζαν κατά καιρούς) συνεισέφεραν προς την κατεύθυνση της μεγιστοποίησης της αδράνειας. Η περίοδος, κατά τη διάρκεια της οποίας η ανάθεση των πάντων στους "ειδικούς" και η χρηματοδότηση της ανάπαυσης του σώματος (κατά συνέπεια και της σκέψης), επιβλήθηκε από τους οικονομικούς μηχανισμούς του καπιταλιστικού κράτους και άρχισε να διαμορφώνει την κοινωνική οντότητα του "Εμείς" με εγγενές στοιχείο το επίκτητο χαρακτηριστικό. Αυτό, που τώρα οδηγεί σε συμπεριφορές που αναφέρθηκαν προηγουμένως, συμβάλλοντας στην διεύρυνση του φαινομένου του φασισμού. 


Υπήρχαν, λοιπόν, πρόδρομα φαινόμενα που έδειχναν πώς διαμορφωνόταν η αλλοτριωμένη κοινωνική οντότητα, του "Εμείς", που έμαθε να "λειτουργεί" μέσω αντιπροσώπων. Μόνο που δεν τα βλέπαμε και όσοι τολμούσαμε να διατυπώσουμε άποψη εγρήγορσης, τοποθετούμασταν στο χώρο των γκρινιάρηδων που χαλούσαν την "πιάτσα" και ως βοήθεια, δεχόμασταν περιπαιχτικά από "φίλους", την πρόταση να πάρουμε ένα δάνειο για να πάμε διακοπές στο Dubai για να ηρεμήσουμε. Τώρα βέβαια, τα πράγματα άλλαξαν και πολλά κεφάλια σκύβουν με ντροπή, αλλά η κοινωνική οντότητα που συμβάλει στην εικόνα του φασισμού στην Ελλάδα, έχει πλέον διαμορφωθεί.

Όσο το "Εμείς" αναθέτει δικές του υποχρεώσεις σε άλλους, όσο εκχωρεί κομμάτια της ύπαρξής του σε εκπροσώπους, τόσο υποτάσσεται. Άμεση συνέπεια αυτής της εκχώρησης είναι ότι δε δρα υπεύθυνα, δε δρα μετά από επίγνωση των καταστάσεων, αλλά συμμορφώνεται σε μια άποψη που του επιβάλλεται. Από την άλλη μεριά η δράση του είναι περισσότερο συνδεδεμένη με την κάλυψη πρόσκαιρων επιδιώξεων, χωρίς να μπορεί να τις εντάξει σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, σε ένα όραμα κοινωνικό. Έτσι δρα αυθόρμητα ατομικά και εντασσόμενο σε μια ομάδα-αγέλη στο πλαίσιο της οποίας αισθάνεται πως αποκτά ρόλο. Αυτό το ρόλο που του τον στέρησε η διαλυμένη κοινωνική πραγματικότητα. Διαμορφώνεται, λοιπόν, μια κατάσταση αγελαίου κομφορμισμού. 

Το σχολείο
Στο βαθμό που οι διαχειριστές της εξουσίας δεν φροντίζουν να διαμορφώνονται συνθήκες που θα οδηγούν σε γνωστική απελευθέρωση, στο βαθμό που δεν συγκροτούνται δομές μέσα από τις οποίες τα άτομα ολοκληρώνονται σε δυναμικές αυτοδιαχειριζόμενες κοινότητες, η έννοια "κοινωνία" υποχωρεί. Μετασχηματίζεται σε σύνολα-αγέλες που πολεμά και κατασπαράζει η μια την άλλη με φυσικό επακόλουθο την επικράτηση της λογικής του φασισμού. Η αναζήτηση μιας περισσότερο θεμελιώδους διεργασίας, που η ίδια η κρατική υπόσταση προωθεί, οδηγεί σχετικά εύκολα σε θεσμούς-θεμέλια, οι οποίοι φαίνεται πως έχουν τη δική τους συνεισφορά στη διαμόρφωση συνθηκών κατάλληλων για την επικράτηση φασιστικών λογικών.

Δυο μηχανισμοί, η οικογένεια και το σχολείο, αυτό το δεύτερο με τη γενικότερη σημασία του ως ιδεολογικός μηχανισμός του κράτους, έχουν σημαντικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία κοινωνικής αλλοτρίωσης. Ειδικότερα το σχολείο, όχι μόνο ως μηχανισμός μέσα από τον οποίο οι διαχειριστές της εξουσίας προωθούσαν, με έντεχνο αλήθεια τρόπο, τις "αναγκαιότητες" που θα οδηγούσαν στην ενσωμάτωση του νέου χαρακτηριστικού, αλλά ακόμη και ως "οθόνη" προβολής της αλλοτριωμένης (πλέον) έκφρασης της νέας κοινωνικής οντότητας που διαμορφώθηκε. 

Είναι εμφανής η αλυσιδωτή αντίδραση ενός διαρκώς τροφοδοτούμενου φαύλου κύκλου. Τον παρακολουθούμε με τη βοήθεια μιας σειράς από στοιχεία που συνδέονται τόσο με την οικογένεια, όσο και το σχολείο:

Όταν το νέο μέλος της οικογένειας βρίσκεται στην πολύ νεανική του περίοδο, οι γονείς του αγοράζουν-με την καθοδήγηση της τηλεόρασης-τα παιχνίδια τα οποία στην καλύτερη περίπτωση τα παίζουν μαζί γονείς και παιδιά. Με μια διαφορά: η παρουσία του γονιού δεν επιτρέπει το νέο βλαστάρι της οικογένειας να προσπαθήσει να λύσει το όποιο πρόβλημα παρουσιάζεται, κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού, μόνο του. Συνήθως το βοηθούν, του παρέχουν τη λύση έτοιμη(!), για να "κερδίσουν" χρόνο για άλλες δραστηριότητες. Μετά το καθηλώνουν σε μια τηλεόραση για να παρακολουθήσει κάποια κόμικς ή οτιδήποτε άλλο. Αυτό που ενδιαφέρει είναι η παροχή έτοιμης της λύσης στο μικρό παιδί.

Όταν το μικρό πάει στις πρώτες τάξεις του δημοτικού σχολείου, ο γονιός θα το βοηθήσει να κάνει τις εργασίες του, ώστε να εντυπωσιάσει τη δασκάλα.Πρέπει να κερδίσει το Α και φυσικά δε θα πρέπει να κάνει κανένα λάθος. Το λάθος εξοβελίζεται, θεωρείται εχθρός, πρέπει να πολεμηθεί, πρέπει να αποφευχθεί με κάθε θυσία. Λίγο αργότερα, προς το τέλος της περιόδου φοίτησης στο δημοτικό, είτε επειδή ο γονιός δεν έχει χρόνο, είτε επειδή για ορισμένους γονείς αυξάνει η δυσκολία των μαθημάτων, το παιδί θα παραδοθεί σε ένα δάσκαλο, εκτός σχολείου, για να υποστηριχθεί στα μαθήματά του, αυτά δηλαδή που θα έπρεπε να κάνει μόνο του. Δε θα πρέπει να κάνει λάθος σε κάποια λύση, γιατί τότε θα τον περάσουν οι άλλοι και αυτό ο γονιός δεν μπορεί να το ανεχθεί. 

Τέλος του δημοτικού και ο μαθητής που σε λίγο θα αρχίσει να φοιτά στο γυμνάσιο, θα οδηγηθεί σε κάποια φροντιστήριο ή κάποιος καθηγητής-πλέον-θα κληθεί για ιδιαίτερα μαθήματα στο σπίτι. Το παιδί θα πρέπει να προετοιμαστεί, πρέπει να είναι έτοιμο για τα μαθήματα που θα κάνει λίγο αργότερα στο σχολείο. Δεν πρέπει να το περάσουν τα άλλα παιδιά και οι καθηγητές του σχολείου του να σχηματίσουν άσχημη εντύπωση για αυτό. Ο μαθητής αρχίζει να ενσωματώνει την αντίληψη της συνεχούς υποστήριξης σε κάθε μάθημα χωριστά. Εργάζεται για να λύσει πολλές ασκήσεις, αλλά δεν μπορεί να λύσει το Ένα πρόβλημα. Ο πνευματικός ευνουχισμός του αρχίζει να λειτουργεί.

Η φοίτηση στο λύκειο θα κάνει τα πράγματα πιο άγρια. Τώρα υπάρχει και η δικαιολογία: Ο μαθητής πρέπει να πάρει μεγάλο βαθμό και να προετοιμαστεί για τις εισαγωγικές εξετάσεις για το πανεπιστήμιο. Το φροντιστήριο και το ιδιαίτερο, πολλές φορές και ο συνδυασμός τους, είναι συνθήκη εκ των ων ουκ άνευ για τη φοίτηση στο λύκειο, ακόμη και από την πρώτη τάξη. Ο μαθητής εξακολουθεί να προπονείται σκληρά, ώστε να προηγείται από αυτά που θα τους μάθουν λίγο αργότερα στο σχολείο. Πρέπει να είναι έτοιμος. Φυσικά η διαδικασία ευνουχισμού του συνεχίζεται και πλέον είναι δύσκολο ακόμη και να σκεφτεί χωρίς βοήθεια κάποιου. Θέλει πάντα επιβεβαίωση της κάθε του κίνησης. 

Όταν βρεθεί να εξετάζεται μόνος του και τα πράγματα δεν πάνε καλά, δεν θα αναζητηθούν τα αίτια, αλλά θα περισσέψουν οι δικαιολογίες. Το ήξερε το θέμα, αλλά δυστυχώς δεν μπόρεσε. Τα θέματα ήταν δύσκολα και για αυτό το λόγο οι μέσοι όροι βρίσκονται κάτω από τη βάση κ.ο.κ.. Το θέμα είναι πως ο μαθητής-έφηβος πλέον-έχει μάθει να βρίσκεται υπό συνεχή υποστήριξη, είναι εξαρτημένος από κάποιον άλλο.

Δεν πειράζει θα αντιτείνουν κάποιοι, το θέμα είναι ότι θα περάσει στο πανεπιστήμιο και μετά όλα να προχωρήσουν ομαλά και ήρεμα. Δυστυχώς όμως η υποστήριξη είναι έτοιμη και σε αυτό το πλαίσιο. Εξω-πανεπιστημιακά φροντιστήρια, στα οποία απομνημονεύονται έτοιμα θέματα για να γράψει κάποιος στις εξετάσεις των διαφόρων μαθημάτων, εργασίες που τις κάνουν άλλοι, διατριβές που τις συγγράφουν εργαζόμενοι σε ομίλους φροντιστηρίων. Μετά το πτυχίο και η έξοδος στην "κοινωνία". Έτοιμος να ζητάει πάντα κάποια βοήθεια.

Ο φασισμός
Σε όλα τα εκπαιδευτικά επίπεδα επαναλαμβάνεται το ίδιο μοτίβο: Ο νεοέλληνας νέος λειτουργεί σε ένα σχήμα στο πλαίσιο του οποίου βρίσκεται συνεχώς κάτω από συνεχή υποστήριξη, στοιχείο στο οποίο μέγιστη ευθύνη έχει και η νεοελληνική οικογένεια και (φυσικά) το αποτέλεσμα είναι ο πνευματικός του ευνουχισμός. Το κράτος, από την άλλη μεριά, κάνει ότι είναι δυνατόν για να αναπαράγει τις ευνοϊκές συνθήκες για αυτό, διαμορφώνοντας με τα νομοθετήματά του ένα σχολείο βιαστή.

Οικογένεια και σχολείο συμμέτοχοι σε μια συνωμοσία κατά τη Γνώσης και τελικά κατά του ίδιου του μέλλοντος, δρουν έτσι ώστε να ευδοκιμούν οι συνθήκες εκείνες που θα οδηγήσουν σε άτομα που δεν θα μπορούν να αντιληφθούν την πραγματικότητα γύρω τους. Άτομα που δεν μπορούν να αντιληφθούν ένα πρόβλημα, να εντοπίσουν τα στοιχεία που υπάρχουν και να τα αξιοποιήσουν για να απαντήσουν στο πρόβλημα. Άτομα που παρατηρούν αμήχανα τις κοινωνικές, οικονομικές, πολιτικές και πολιτιστικές διεργασίες και περιμένουν από άλλους να τους δείξουν το δρόμο.

Το πλέγμα των σχέσεων μεταξύ, έστω και, ορισμένων σταθερών παραμέτρων του κοινωνικού γίγνεσθαι, καθώς και το πλαίσιο που δημιουργείται και του οποίου η "αξία" είναι σαφώς πολλαπλάσια των συστατικών του, τρομάζει. Δεν τους ετοίμασε κανένας μηχανισμός έτσι ώστε να μπορούν να το αντιληφθούν και να το διαχειριστούν. Η εκπαίδευση, το σχολείο, δεν οδηγεί στη συγκρότηση μια γνωστικής κατάστασης η οποία να επιτρέπει να προσλαμβάνεται η (κοινωνική, πολιτική, οικονομική, πολιτιστική) πραγματικότητα. Έτσι είναι δύσκολο να τη γνωρίσει και να αλληλεπιδράσει μαζί της, συμμετέχοντας στη διαμόρφωση του μέλλοντος.


Το άτομο μένει μετέωρο. Η άγνοια ή η περιορισμένη γνώση, το καθιστά ανάπηρο να αντιληφθεί και έτσι στρέφεται σε ότι το "αναπαύει". Στρέφεται στο απλό, σε αυτό που μπορεί εύκολα να διαχειριστεί, στρέφεται στο λαϊκίστικο και λειτουργεί απλά εκτελώντας εντολές, μέσα σε ένα πλαίσιο συμμόρφωσης, συνήθως χωρίς ιδιαίτερη επεξεργασία με μια αγελαία συμπεριφορά και αναθέτει σε άλλους, στους "ειδικούς", τα σύνθετα. Η πόρτα στο φασισμό άνοιξε και δεν την άνοιξε καμιά κρίση, την άνοιξε το ίδιο το σχολείο, την άνοιξε το ίδιο το σύστημα στο οποίο "Εμείς" υπάρχουμε ως ένα από τα συστατικά του.

Παρασκευή, 20 Σεπτεμβρίου 2013

"Η Δύναμη" Τριβής σε πολύ εσωτερικό επίπεδο.

Ποτέ μου δε μπόρεσα να μιλήσω για Δύναμη Τριβής. Προτιμούσα την έκφραση Συνισταμένη των δυνάμεων και άνοιγε έτσι μια πόρτα για μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση για τη φύση τους. 

Να όμως που σήμερα διάβασα το άρθρο "Friction at the Atomic Scale" και σκέφτηκα πως καλό θα είναι να το προτείνω να το διαβάσουν οι φίλοι μου στη διεύθυνση: 

http://physics.aps.org/articles/v6/102

Χρήσιμη για μια άλλη προσέγγιση της Τριβής στο σχολείο.

Υπάρχει περίπτωση να αλλάξει ο ορισμός της μονάδας μέτρησης του ρεύματος;

Το άρθρο για την πιθανή αλλαγή του ορισμού του Ampère  της μονάδας μέτρησης του ρεύματος, το είχα διαβάσει πριν από πολλούς μήνες. Ήταν τέλη Μαΐου, αρχές Ιουνίου, που το βρήκα στο ηλεκτρονικό περιοδικό physicsworld.com, συνδέεται με το γραφένιο (graphene) και μια συσκευή που επινοήθηκε από ερευνητές στο UK National Physical Laboratory και στο Cavendish Laboratory in Cambridge.

Ο λειτουργικός ορισμός της μονάδας με την οποία μετράμε το ηλεκτρικό ρεύμα, του Ampère  διαμορφώνεται με τη χρήση του πλέον γνωστού Φυσικού Μεγέθους, της Δύναμης. Ορίζεται, λοιπόν, ως το ρεύμα που πρέπει να διαπερνά τον καθένα από δυο παράλληλους αγωγούς, οι οποίοι απέχουν μεταξύ τους 1 μέτρο, ώστε ο ένας να ασκεί στον άλλο δύναμη ακριβώς ίση με 2x10^-7 N/m. 

Σύμφωνα με το άρθρο "Redefining the Ampère with the help of graphene?", η πρώτη στον κόσμο αντλία μονού-ηλεκτρονίου που επινοήθηκε από τους ερευνητές των ιδρυμάτων που αναφέρθηκαν προηγουμένως, θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για τον ορισμό της μονάδας του ηλεκτρικού ρεύματος. Αυτό θα μπορούσε να γίνει με τη χρήση του ηλεκτρικού φορτίου του ηλεκτρονίου, ως θεμελιώδη φυσική σταθερά και του γραφενίου. Για το τελευταίο υπάρχουν αναφορές στο blog, όπως για παράδειγμα η ανάρτηση στις 5 Οκτωβρίου 2010, με τίτλο: "Το υλικό graphene: Το τέλειο ατομικό πλέγμα. και μπορεί κάποιος να ανατρέξει σε αυτές.

Όσοι θέλουν να μάθουν περισσότερα και να χρησιμοποιήσουν τη γνώση αυτή για τους ίδιους, τα παιδιά τους ή τους μαθητές τους θα μπορούσαν να διαβάσουν το άρθρο στη διεύθυνση:

Αξίζει τον κόπο ίσως αποδειχθεί χρήσιμο για τη μελλοντική προσέγγιση του θέματος στο σχολείο.

Πέμπτη, 19 Σεπτεμβρίου 2013

Η Υπεραγωγιμότητα και η Συνεισφορά της στο Περιβάλλον

Έχουν ήδη περάσει πολλά χρόνια από τότε που στο πλαίσιο της ενασχόλησής μου με την προσέγγιση διαφόρων περιοχών της Φυσικής με τους μαθητές μου, στο Σχολείο, είχα αρχίσει να διαμορφώνω μια άποψη που θεωρούσα (και θεωρώ ακόμη) πως είναι μια καλή διέγερση για τους μαθητές μου. Η σκέψη ήταν και είναι πολύ απλή: Μπορεί η κάθε διαδικασία προσέγγισης για επιμέρους περιοχές της Φυσικής, να διεγείρεται από την επαφή με ένα από τα θέματα που βρίσκονται στην κόψη της έρευνας και της τεχνολογίας.

Έτσι άρχισα να σχεδιάζω και να επιχειρούμε μαζί με ομάδες από τους μαθητές μου την προσέγγιση θεμάτων αιχμής. Η επίσκεψη του κομήτη του Halley μας έδωσε την ευκαιρία να ασχοληθούμε με τα θέματα που σχετίζονται με αυτά τα φαινόμενα και έδωσαν στην κοινότητα την ευκαιρία να παρακολουθήσει την εργασία μαθήτριας (τότε, δικηγόρου σήμερα) κατά την παρουσίασή της στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών.

Ένα από τα θέματα που είχαμε αρχίσει να διαπραγματευόμαστε ήταν και αυτό της Υπεραγωγιμότητας. Τότε, είχαν αρχίσει οι επιστήμονες στα ερευνητικά εργαστήρια να επιτυγχάνουν καλές επιδόσεις στις προσπάθειές τους να εμφανίζεται το φαινόμενο σε πολύ υψηλότερες θερμοκρασίες από αυτές που αυτό αρχικά εμφανίστηκε. Η εργασία θα μας έδινε τη δυνατότητα να ασχοληθούμε με θέματα που σχετίζονται με αρκετά άλλα πεδία, πέρα από τον Ηλεκτρισμό. Ο φάκελος πρέπει να βρίσκεται ακόμη κάπου στη βιβλιοθήκη που έχω τα αρχεία μου. 

Δυστυχώς όμως η εργασία αυτή ποτέ δεν ολοκληρώθηκε. Οι πιέσεις για την απομνημόνευση που προωθούσε και συνεχίζει να προωθεί το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα, διέλυσαν κάθε προσπάθεια διαμόρφωσης συνθηκών ουσιαστικής γνώσης που να συνδέεται με σύγχρονες εφαρμογές της επιστημονικής έρευνας.

Τα θυμήθηκα αυτά εξ αιτίας δυο πρόσφατων αναγνωσμάτων μου. Το ένα (και δε θα μιλήσω για αυτό τώρα) είναι το Πρόγραμμα Σπουδών για τις Επιστήμες που προωθείται στις ΗΠΑ και το δεύτερο ένα άρθρο που διάβασα τις τελευταίες ημέρες με τίτλο: Superconductivity and the environment: a Roadmap.

Με θύμισε πολλά από τα θέματα που είχαμε εντοπίσει και είχαμε αρχίσει να προσεγγίζουμε τότε. Έτσι σκέφτηκα, πέρα από τις θύμησες, πως καλό θα είναι να το προτείνω και στους φίλους που θα ήθελαν να το διαβάσουν και να αξιοποιήσουν τη γνώση που θα πάρουν από αυτό με όποιο τρόπο θεωρούν αποδοτικότερο. Αξίζει τον κόπο να το διαβάσουν τόσο οι καθηγητές, όσο και οι μαθητές και οι γονείς τους.

Το άρθρο μπορούν όσοι θέλουν να το διαβάσουν στη (ή να το "κατεβάσουν" από τη) διεύθυνση: http://iopscience.iop.org/0953-2048/26/11/113001/article

Μετά μπορούμε να αφεθούμε στην νεοελληνική μας μιζέρια.

Σάββατο, 14 Σεπτεμβρίου 2013

Οι περίφημες διαλέξεις του Feynman The Feynman Lectures on Physics, ελεύθερες στο διαδίκτυο

Ενα από τα πιο αγαπημένα συγγράμματα είναι οι διαλέξεις του Feynman. Οι περισσότεροι Φυσικοί και Δάσκαλοι Φυσικής το έχουμε στις βιβλιοθήκες μας και πολλές φορές ανατρέψουμε σε αυτό. Νομίζω πως υπάρχει και μια έκδοση στην Ελληνική Γλώσσα, από τις εκδόσεις Ζήτρος της Θεσσαλονίκης, αλλά δεν την έχω αποκτήσει ακόμη (ας όψεται η κρίση). Ελπίζω κάποια στιγμή να την αποκτήσω, έτσι για να μη λέω πως δεν έχω αυτή την έκδοση. 

Αυτό που έχει σημασία είναι ότι ανακάλυψα πως μπορεί, πλέον, όποιος θέλει να βρει το έργο αυτό του μεγάλου Δάσκαλου Φυσικής στο διαδίκτυο δωρεάν στη διεύθυνση http://www.feynmanlectures.caltech.edu/

Τετάρτη, 21 Αυγούστου 2013

Στη θάλασσα με τον Cauchy: Μια καλοκαιρινή περιπέτεια του μυαλού.

Κοίτα τώρα πως έρχονται κάποιες φορές τα "πράγματα". Κάθεσαι και απολαμβάνεις τη θέα της θάλασσας, λίγο μετά το κολύμπι και ενώ το μυαλό είναι καθαρό, ανέπαφο ρε αδελφέ (όπως με κόπο προσπαθείς να το πετύχεις) εκεί "τρως" ένα κόλλημα.
Σου καρφώνεται, από το πουθενά, ένα όνομα και αρχίζει να σε ανακατεύει το νου: Cauchy! Τι Cauchy, από που προέκυψε τώρα αυτό; Αναρωτιέσαι. Ξάπλωσε (στην άμμο) θα σου περάσει, σκέφτεσαι, ίσως μπήκε νερό στο αυτί σου. Θα φύγει. Έλα όμως που ο Cauchy κατσικώθηκε και δεν φεύγει παρ' όλες τις προσπάθειες.

Ποιος είναι αυτός; Αρχίζεις το ψάξιμο στο "σκληρό" σου. Ρε συ, ένα θεώρημα του Cauchy, δεν είχες μάθει κάποτε; Αναρωτιέσαι. Στο σχολείο; στο Πανεπιστήμιο; θα σε γελάσω. Σπάσε πλάκα. Και τι έλεγε αυτό το θεώρημα; Άγνωστο. Σκέφτεσαι: Πάντως έχει να κάνει με τα Μαθηματικά! Φως! Άρα ο Cauchy έχει να κάνει με τα Μαθηματικά!

Καλά, αλλά εγώ τι σχέση έχω με τα Μαθηματικά σε αυτό το επίπεδο, που να μου έρχεται το όνομα Cauchy αυθόρμητα στο νου; Έτσι και αλλιώς τα θεωρώ-ζητάω συγχώρεση από τους καλούς μου φίλους τους Μαθηματικούς-θεραπαινίδα της Φυσικής και μόνο σε αυτό το επίπεδο τα αγαπάω (κρυάδες). Επομένως πως ξεφύτρωσε αυτός ο Cauchy; Θα βουτήξω μια ακόμη φορά πριν φύγω από την ακρογιαλιά (λες) και θα μου περάσει, άλλωστε τόσα ενδιαφέροντα θα αναδυθούν, που θα πάει θα μου περάσει. Τρίχες!

Ο Cauchy εγκαταστάθηκε για τα καλά και δεν έλεγε να φύγει, ούτε στη διαδρομή προς το σπίτι, ούτε κάτω από το παγωμένο νερό. Πάντως Γάλλος πρέπει να είναι γιατί τότε μόνο γαλλικά ήξερες, σκέφτεσαι, αν και αυτά για να πιάνεις κουβέντα με Γαλλίδες (μπαγάσα) και όχι για βαριές μελέτες. Άρα έχουμε και λέμε: Cauchy, είναι Μαθηματικός και είναι Γάλλος. Κάτι κάναμε, σκέφτεσαι και πέφτεις για ένα υπνάκο μετά το φαγητό (συνήθεια χρόνων, τι να κάνεις).

Το απόγευμα ο Cauchy είναι πάντα εκεί, στην μέση του μυαλού σου, δεν έφυγε. Με ποια περιοχή των Μαθηματικών σκέφτεσαι μπορεί να έχει σχέση αυτός ο άνθρωπος; Στο ερώτημα αυτό σηκώνεις τα χέρια. Tabula rasa! 

Και τι κάνεις όταν βρίσκεις τα σκούρα στους συλλογισμούς διερεύνησης ενός προβλήματος; Ζητάς βοήθεια από το Internet: Wikipedia! 

Νάτος! Augustin-Louis Cauchy, Βαρώνος ο κύριος. Γεννήθηκε το 1789 στο Παρίσι (όπα, εδώ πέσαμε μέσα) και υπήρξε σπουδαίος Μαθηματικός (άλλο ένα όπα, και εδώ πέσαμε μέσα). Πράγματι (και αυτό καλά το θυμόμουνα) ένα θεώρημα έχει το όνομά του. Εδώ όμως σταματούν οι προϋπάρχουσες!

Πρώτον επειδή δεν έχει μόνο ένα θεώρημα το όνομά του, αλλά πολλά: "Περισσότερες έννοιες και θεωρήματα, από οποιοδήποτε άλλο Μαθηματικό, ονομάστηκαν από το όνομά του", θα γράψει ο Γερμανός Μαθηματικός Hans Freudenthal και θα συμπληρώσει: "μόνο στην ελαστικότητα υπάρχουν 16 (δεκαέξι) έννοιες και θεωρήματα με το όνομα Cauchy".

Δεύτερον: Επομένως (σκέφτεσαι) ο τύπος έχει να κάνει με τη Φυσική. Να μια διαδρομή για μεταφυσικές σκέψεις. Μπα, έτυχε λες και προχωράς, ίσως στο υποσυνείδητο να είναι εγγεγραμμένος-έτσι και αλλιώς τον γνώριζες-από τη Φυσική και απλά δεν τον είχες φέρει σε πρώτο πλάνο. Α! και εκείνο το θεώρημα που γνώριζες; (Αλλάζεις κουβέντα). Ψάχνεις, το βρίσκεις και έχει σχέση με το επικαμπύλιο ολοκλήρωμα στο επίπεδο των μιγαδικών αριθμών για ολομορφικές συναρτήσεις. Αυτό σε πάει πίσω στο Πανεπιστήμιο και κάτι ψιλοφέγγει μέσα σου και θέλει να σε παρασύρει για σχετικό ψάξιμο. Δεν το ενθαρρύνεις, όμως. Το βάζεις για ύπνο.

Αλλά από την άλλη, μήπως είναι η χρονιά γέννησης που συμπαθούσες πάντα, ως χρονιά της Γαλλικής Επανάστασης, που σε έκανε να σου έλθει επισκέπτης στο νου ο Cauchy; Αλλά από που και ως που. Πως το μυαλό έκανε τέτοιο συνδυασμό; Ωχ, (σκέφτεσαι) έτοιμος είμαι να πάρω και πάλι το μονοπάτι των μεταφυσικών συλλογισμών. Θα αντισταθώ, η λογική δεν θα προδοθεί από εμένα.

Ας το ψάξω όμως καλύτερα, ίσως κάτι μπορέσω να βρω. Πότε ακριβώς γεννήθηκε; 21 Αυγούστου του 1789! Όχι ρε ... πούσ(μπιπ)! Τι μέρα έχουμε σήμερα; 21 Αυγούστου! Και αυτό τυχαίο; Αρχίζω να είμαι έτοιμος να παραδοθώ, με έχουν περικυκλώσει οι μεταφυσικοί του Σύμπαντος. Θα αντέξω; 

Αύριο θα δούμε! Άντε και άρχισε να ανατέλλει και η πανσέληνος και δε θέλω να χάσω αυτή την εμφάνιση.

Παρασκευή, 9 Αυγούστου 2013

Συλλαμβάνοντας το φως πριν από ενεργοποίηση της σύντηξης στην καρδιά ενός προ-άστρου

Άντε να κοιμηθείς όταν διαβάζεις και βλέπεις μια εικόνα "δημιουργίας"! 

520 έτη φωτός μακριά από τη Γη, στον αστερισμό του Οφιούχου, σε ένα νέφος από πυκνό αέριο και σκόνη, μια προέκταση του ανθρώπινου ματιού συλλαμβάνει το φως από ένα θερμό συμπύκνωμα υπό βαρυτική κατάρρευση, λίγο πριν ενεργοποιηθεί η διαδικασία της σύντηξης στον πυρήνα του που θα το μετατρέψει σε άστρο. Γύρω του ζώνεται από υλικό που θα μετατραπεί σε "λίγο" σε ένα πλανητικό σύστημα. 

Η εικόνα είναι συγκλονιστική και νομίζω πως θα την συμπεριλάβω σε αυτές τις εικόνες που χρησιμοποιώ για τις διαλέξεις μου.

Πέμπτη, 8 Αυγούστου 2013

Μηνύματα για Νέα Φυσική από το CERN;

Ενώ στην Ελλαδίτσα ψάχνονται ακόμη ποιο σχολείο θα κάνουν και ποιο εξεταστικό σύστημα θα χρησιμοποιούν, τόσο ενδοσχολικά όσο και για το στάδιο μετά το λύκειο, η Φυσική φαίνεται πως ίσως αρχίζει να αλλάζει. Οπότε; Οπότε θα πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι πως κάποια στιγμή θα πρέπει να κάνουμε μια Νέα Φυσική.

Τι με κάνει να το λέω αυτό; 

Πριν πάω για ύπνο το μάτι μου έπεσε στο άρθρο: "Hints of New Physics Detected in the LHC?" και φυσικά δεν μπόρεσα να αντισταθώ στην επιθυμία να το διαβάσω.

Αρχίζει να αποκτά ενδιαφέρον το "παιχνίδι" ...

Όταν μια πρόταση συνάντησης του μαθητή με τη γνώση στηρίζεται από την έρευνα

Ήταν πριν από πολλά χρόνια, αρχές τις δεκαετίας του '90, όταν ξεκίνησα να διαμορφώνω μια νέα πρόταση για την προσέγγιση των Φυσικών Επιστημών, δηλαδή της Φυσικής. Η πρόταση διαμορφωνόταν από τα στοιχεία των ερευνών στην περιοχή της Ψυχολογίας, της Διδακτικής των Φυσικών Επιστημών, της Ιστορίας της Επιστήμης και άλλων συναφών τομέων, αλλά και από την εμπειρία που μέχρι τότε είχε εμπλουτίσει τη δική μου γνώση. 

Ένα από τα πράγματα που διαπίστωσα και το ενέταξα στην πρότασή μου (την ονόμασα PhyLIA, από το Physics Learning by Inquiry Activities) ήταν η απευθείας αλληλεπίδραση του μαθητή με την αντικειμενική πραγματικότητα, όπως αυτή μετασχηματίζονταν μέσω του Πειράματος, χωρίς προηγούμενη συζήτηση ή αναζήτηση για το αντικείμενο. Αυτό σε αντίθεση με την κύρια γραμμή, που ήταν (και δυστυχώς είναι) η προετοιμασία του μαθητή πριν από το σχολείο. Θα επανέλθω σε αυτό το θέμα.

Ο μαθητής, στο Εργαστήριό μου, έρχονταν απευθείας σε επαφή με τα στοιχεία του πειράματος και μετά, μέσω μιας σειράς μετασχηματισμών, οδηγείτο στη γνώση. 

Τι με έκανε να τα θυμηθώ σήμερα αυτά;

που διάβασα στο MindShift, με ημερομηνία δημοσίευσης 17 Ιουλίου 2013. 

Χάρηκα και στεναχωρήθηκα συγχρόνως που ζω στην Ελλάδα.

Δευτέρα, 8 Ιουλίου 2013

Η "νέα περίοδος" και τα χούγια της παλιάς .

Νέα περίοδος, αυτή του συνταξιούχου που άρχισε να λαμβάνει το πενιχρό του οικονομικό βοήθημα για τς υπηρεσίες του στη δόλια πατρίδα.
 
Το χούι όμως, χούι! Δεν είναι εύκολο να σταματήσεις να ψάχνεις για νέες ειδήσεις από το χώρο της Επιστήμης και φυσικά μου φαίνεται πως είναι αδιανόητο να μη τις μοιραστείς με όποιους φίλους θέλουν να τις διαβάσουν.

Άλλο ένα χούι, που δεν μπορεί να αλλάξει, είναι αυτό του Δασκάλου Φυσικής και νομίζω του κάθε Δασκάλου: Όταν διαβάζει ένα κείμενο, δεν το απολαμβάνει με άλλο τρόπο, παρά με αυτό του ανθρώπου που προσπαθεί (κάθε τι) να το μετασχηματίζει σε εργαλείο ή υλικό για την γνωστική και γνωσιακή αλλαγή των Ανθρώπων.

Θυμήθηκα ένα φίλο στο Πανεπιστήμιο (τώρα τελευταία όλο σκέψεις από εκείνη την περίοδο μου έρχονται στο νου, ίσως θα πρέπει να κάνω εγγραφή σε κάποιο τμήμα. Οι γνώσεις μου στα μαθηματικά θέλουν βελτίωση, για να μη πω ανοικοδόμηση). Όταν, λοιπόν, μας ερχόταν έξαψη να ασχοληθούμε με κάποιο θέμα και αρχίζαμε να συγκεντρωνόμασταν σε αυτό, ερχόταν και μας φώναζε: "Τι κάνεις εκεί; Ξάπλωσε γρήγορα να σου περάσει". Φώναζε και δυο τρεις φίλες (κατά προτίμηση) και δεν σε άφηνε σε ησυχία. Και βέβαια εμείς άλλο που δε θέλαμε και τον αφήναμε να μας "παρασύρει". Τον ακούω και τώρα να μου λέει: "Τι θέλεις και συνεχίζεις; Ξάπλωσε να σε περάσει!" 

Αν και τώρα είναι λίγο δύσκολο να με παρασύρει πλέον, αν και ποτέ δεν ξέρεις τι γίνεται αν παρουσιαστεί μπροστά σου ο "πειρασμός". Αλλά το χούι είναι χούι και δεν φαίνεται να αλλάζει.
Συνεχίζουμε λοιπόν! 

Τετάρτη, 3 Απριλίου 2013

Ανακαλύπτοντας την Μικροκυματική Ακτινοβολία Υποβάθρου


Loading...

Τετάρτη, 20 Μαρτίου 2013

Έχει το φως ηχώ; Ένα παράδειγμα από μέσα από το Γαλαξία μας!

Πρώτη φορά (πάντα υπάρχει μια πρώτη φορά) διάβασα την φράση "ηχώ φωτός". Η φωτογραφία είναι καταπληκτική και έτσι δεν θα μπορούσα να αντέξω στον πειρασμό να την αναρτήσω στο blog μου.


Η φωτογραφία είναι από την NASA και από εκεί είναι και οι πληροφορίες.

Πριν από όλα τι είναι αυτό που σημαίνει η φράση: Είναι ένα φαινόμενο, κατά το οποίο το φως από μια αναλαμπή ανακλάται από σταδιακά και πιο απομακρυσμένους δακτυλίους σε ένα σύνθετη παράταξη της περιβάλλουσας διαστρικής σκόνης που ήδη περικυκλώνει το άστρο.

Ένα σύντομο video από την ESA θα δώσει μια καλή αναπαράσταση του πως έγινε η εικόνα που αναρτήθηκε παραπάνω:


Που εξελίχθηκε το φαινόμενο που περιγράφηκε;
Στο μεταβλητό άστρο V838 Monocerotis (ή πιο σύντομα: V838 Mon), που βρίσκεται 20.000 έτη φωτός από τη Γη στον αστερισμό του Μονόκερου. Η διάμετρος της σημερινής "εικόνας" υπολογίζεται περίπου 6 έτη φωτός. 

Στην ιστοσελίδα μου στο facebook, http://www.facebook.com/egnonews, μπορεί να διαβάσει κάποιος την είδηση όπως δημοσιεύθηκε στο ΒΗΜΑ και την οποία άντλησα από το www.sarc.gr

Πέμπτη, 21 Φεβρουαρίου 2013

Μια αστροφωτογραφία του Σάκη Γιαννουσόπουλου.



Το νεφέλωμα του Πελεκάνου (γνωστό επίσης ως IC5070 και IC5067) είναι μια περιοχή H II. Από το site www.veil.gr του φίλου μου αστροφωτογράφου Σάκη Γιαννουσόπουλου.

Τετάρτη, 20 Φεβρουαρίου 2013

Μια νέα πηγή φωτός για τους κβαντικούς υπολογιστές

Για τους κβαντικούς υπολογιστές έχουμε αναφερθεί και σε προηγούμενες αναρτήσεις. Είναι μια περιοχή που αξίζει να την παρακολουθεί κάποιος, επειδή φαίνεται πως θα διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στο μέλλον. Ας θυμηθούμε λίγα πράγματα:

Σε ένα συμβατικό υπολογιστή οι υπολογισμοί βασίζονται στην έννοια του "bit", το οποίο μπορεί να πάρει δυο τιμές: 0 και 1. Αυτή είναι η ουσία της δυαδικής γλώσσας. Απεναντίας, στον κβαντικό υπολογιστή ένα "qbit" (για παράδειγμα ένα φωτόνιο) μπορεί να έχει "ταυτόχρονα" διάφορες καταστάσεις, κατάσταση υπέρθεσης. Μπορεί να έχει τιμές 0 ή 1 ή και τις δυο, την ίδια στιγμή. Ο σκοπός είναι να διατηρηθούν τα φωτόνια στην κατάσταση υπέρθεσης και έτσι ο υπολογιστής να μπορεί να εκτελεί, ταυτοχρόνως, πολλαπλούς υπολογισμούς παράλληλα, πράγμα που αυξάνει δραματικά την ταχύτητα διαχείρισης των δεδομένων.

Στη μελλοντική ανάπτυξη των κβαντικών υπολογιστών, τα δεδομένα θα είναι διαχειρίσιμα και θα μεταδίδονται με LASERs. Οι κβαντικές ιδιότητες του φωτός θα προικίσουν τις συσκευές με γιγάντια υπολογιστική ισχύ και ένα απίστευτο ρυθμό επεξεργασίας. Βέβαια, απομένει πολύ δουλειά ακόμη να γίνει. Προκειμένου να γίνει εκμεταλλεύσιμο το υπολογιστικό δυναμικό του φωτός είναι απαραίτητο, ανάμεσα σε άλλα πράγματα, να είναι εύκολα ικανό να εκπέμπει φωτόνια ένα-ένα.

Αφού, η δυνατότητα να βρίσκεται το φωτόνιο (qbit) με μιας σε διάφορες καταστάσεις δεν μπορεί να επιτευχθεί με ένα φωτόνιο, εκτός και αν είναι απομονωμένο, είναι λογικό να θεωρήσει κάποιος πως πηγές μοναδικών φωτονίων θα είναι περιζήτητες.

Ερευνητές της École Polytechnique Fédérale de Lausanne στην Ελβετία, ανακάλυψαν ένα νέο τρόπο εκπομπής φωτονίων, ένα κάθε φορά. Έχουν κατασκευάσει ημιαγωγό με "κβαντικούς κόκκους" απαράμιλλης ποιότητας, μια ανακάλυψη με συνέπειες για το μέλλον των κβαντικών υπολογιστών.

Συγκεκριμένα, η ομάδα της Anna Fontcuberta i Morral (μιας γλυκύτατης επιστήμονος), στο Laboratory of Semiconductor Materials (LMSC) του Ινστιτούτου Υλικών, ανακάλυψε μια νέα μέθοδο για τη δημιουργία μιας εξαιρετικά υψηλής απόδοσης πηγής μονών φωτονίων.

Οι ερευνητές βρήκαν ότι δομές που ονομάστηκαν "κβαντικοί κόκκοι" ή νανοκρύσταλλοι, εμφανίζονται, με φυσικό τρόπο, κατά τη διαδικασία της κατασκευής νανοκαλωδίων ενός ορισμένου είδους ημιαγωγού. Η τελική δομή μπορεί τότε, μετά την απορρόφηση φωτός, να εκπέμπει φωτόνια ένα προς ένα.

Μερικά χρήσιμα στοιχεία:

Τα Νανοκαλώδια είναι δομές διαμέτρου περίπου ενός εκατομμυριοστού του χιλιοστού (μεταξύ 20 και 100 nm), που είναι πολύ αποδοτικά στην απορρόφηση και στη διαχείριση του φωτός. Με τον προικισμό τους με νανοκρυστάλλους ή "κβαντικούς κόκκους" είναι δυνατό, φορτίζοντάς τα με μια δέσμη LASER μιας ορισμένης συχνότητας, να τα κάνουμε να εκπέμπουν μοναδικά φωτόνια.

Οι "κβαντικοί κόκκοι", εμφανίζονται "φυσικά" σε ορισμένα νανοκαλώδια, κατά τη διάρκεια της κατασκευής τους, στη διασύνδεση δυο βασικών συστατικών τους, του Αρσενικού Γαλλίου και του Αρσενικού Αργυλίου. Πολλά tests για την αποδοτικότητα αυτής της νέας πηγής μονών φωτονίων, έδειξαν πως αυτή η δομή εμφανίζει μια σταθερότητα πράγμα σπάνιο στην περιοχή της νανοτεχνολογίας.

Σημαντικό είναι ότι οι μικροδομές αυτές φαίνονται να είναι ανθεκτικές και πολύ φωτεινές, που σημαίνει ότι ο ρυθμός εξόδου των φωτονίων είναι απίστευτα υψηλός. Ακόμη καλύτερα, ελέγχοντας την κατασκευή των νανοκαλωδίων, μπορεί να προσαρμοστεί το μέγεθος των "κόκκων". Το μήκος κύματος των φωτονίων που εκπέμπονται, βρέθηκε ότι, είναι ευθέως ανάλογο με το μέγεθος των "κόκκων", κατά συνέπεια μπορεί να ελέγχεται με τον έλεγχο του μεγέθους των "κόκκων".

Μέχρι τώρα το φαινόμενο της φυσικής δημιουργίας των "κόκκων" δεν είναι κατανοητό από τους επιστήμονες και έτσι η έρευνα θα πρέπει να συνεχιστεί προς την κατεύθυνση η διέγερση να γίνεται όχι μόνο με LASERs, αλλά και ηλεκτρικά, ώστε να γίνουν συμβατά με όλα τα είδη των μηχανών.

Αξίζει να σημειωθεί ότι αυτές οι πηγές φωτονίων θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν στην περιοχή της ανίχνευσης μορίων ή για την τελειοποίηση των μεθόδων της κβαντικής κρυπτογραφίας για την προστασία δεδομένων.

Το κείμενο διαμορφώθηκε με βάση το άρθρο "A new light source for quantum computers" της Laure-Anne Pessina.

Μπορεί να δει κάποιος το abstract της εργασίας της Anna Fontcuberta i Morral, στο περιοδικό NATURE MATERIALS, στη διεύθυνση:
http://www.nature.com/nmat/journal/vaop/ncurrent/abs/nmat3557.html

Τρίτη, 19 Φεβρουαρίου 2013

Ένας άνθρωπος μπορεί να είναι ...


Τι θυμήθηκα τώρα: Την ώρα που γεννήθηκε ο Νικόλαος Κοπέρνικος


Ήταν 4 και 48 το πρωί της 19ης Φλεβάρη του Σωτήριου έτους 1473. 

Το κλάμα που ακούστηκε από το νεογέννητο, έκανε όλους που παρευρίσκονταν στη γέννα να χαμογελάσουν ευτυχισμένοι. Εκεί στις όχθες του ποταμού Vistula, γεννήθηκε αυτός που όταν θα μεγάλωνε θα συνέβαλε σημαντικά στην ανατροπή, μιας εδραιωμένης πολλούς αιώνες, κυρίαρχη αντίληψη: Ο Νικόλαος Κοπέρνικος!

Το ερώτημα πως γνωρίζουμε ότι ο Κοπέρνικος γεννήθηκε στις 4:48 π.μ.φαντάζει εύλογο, αλλά αυτό το γνωρίζουμε χάρη σε ένα πρώιμο χειρόγραφο ωροσκόπιό του που σώθηκε. Το ενδεχόμενο η μητέρα του Κοπέρνικου να είχε, την ώρα που γεννούσε, δίπλα της ρολόι ελέγχεται ως προς την ακρίβειά του και έτσι δεν υποστηρίζεται. Τι συνέβη λοιπόν και έχει καταγραφεί η "ακριβής" ώρα γέννησής του;

Σύμφωνα με τα αστρολογικά εγχειρίδια της περιόδου της Αναγέννησης, το πρώτο βήμα για τη σύνταξη ενός ωροσκοπίου ήταν ο εκ των υστέρων προσδιορισμός της ώρας που γεννήθηκε ο πελάτης. Μέσω μιας περίπλοκης διαδικασίας, που περιλάμβανε τον υπολογισμό της στιγμής που έγινε η σύλληψη από την εξέταση της φάσης της Σελήνης εννέα μήνες νωρίτερα, υποτίθεται ότι οι αστρολόγοι έβρισκαν την ακριβή ώρα γέννησης. 

Δεδομένου ότι για να συντάξει κανείς ένα ωροσκόπιο, πρέπει να γνωρίζει τη θέση του ζωδίου που ανέτελλε τη στιγμή της γέννησης (τον λεγόμενο ωροσκόπο) και επειδή αυτή η θέση αλλάζει κατά μέσο όρο κάθε τέσσερα λεπτά, κάνει ευνόητη τη σημασία του προσδιορισμού της ώρας της γέννησης.

Ο Κοπέρνικος έζησε και εργάστηκε σε μια εποχή που η αστρολογική σκέψη ήταν διάχυτη στο ακαδημαϊκό περιβάλλον. Διδάσκονταν στα πανεπιστήμια, ακόμη και πως οι θέσεις των άστρων θα βοηθήσουν τους μέλλοντες γιατρούς στις ιατρικές τους προβλέψεις.

Αν σήμερα ακούμε από "έγκριτους" δημοσιογράφους και άλλους "αναλυτές" προτάσεις να δημιουργηθούν τμήματα αστρολογίας και άλλων παρόμοιων "αντικειμένων", γίνεται αντιληπτό σε ποια ιστορική περίοδο θέλουν να μας γυρίσουν.

Και μετά λένε πως δεν υπάρχουν ταξίδια στο ... χρόνο!

Δευτέρα, 18 Φεβρουαρίου 2013

Προς ένα νέο ανιχνευτή βαρυτικών κυμάτων


Λένε πως κινούμενες μάζες θα μπορούσαν να εκπέμψουν βαρυτικά κύματα, αλλά παρά τις ισχυρά έμμεσα στοιχεία, δεν υπάρχουν άμεσες ανιχνεύσεις τους. 

Τώρα διαμορφώνονται ευρείες διεθνείς συνεργασίες επιστημόνων προκειμένου να ερευνήσουν για τα βαρυτικά κύματα, χρησιμοποιώντας υψηλής ευαισθησίας συμβολόμετρα με πολύ δύσκολες μετρήσεις για τη μείωση του θορύβου και την αύξηση της ευαισθησίας. Αυτοί οι ανιχνευτές, ωστόσο, είναι βελτιστοποιημένοι για κύματα με συχνότητες κάτω από 10 kHz, πράγμα που πιθανά να οδηγήσει στην απώλεια σημαντικών συμβάντων. 

Η Ασημίνα Αρβανιτάκη από το Πανεπιστήμιο Stanford της Καλιφόρνιας και ο Andrew Geraci από το Πανεπιστήμιο της Nevada, προτείνουν τη χρήση μικροσωματιδίων παγιδευμένων σε μια οπτική κοιλότητα ως ένα, νέου είδους, ανιχνευτή υψηλής συχνότητας βαρυτικών κυμάτων.

Περισσότερα: http://physics.aps.org/synopsis-for/10.1103/PhysRevLett.110.071105

Λίγα λόγια για το Σύμπαν

Ας αρχίσουμε την εβδομάδα με μια μικρή αναφορά σε ότι ονομάζουμε Σύμπαν, σήμερα.

Παρασκευή, 15 Φεβρουαρίου 2013

Τι θυμήθηκα τώρα: Galileo Galilei


Ο Γαλιλαίος είχε αποδεχθεί από καιρό το ηλιοκεντρικό πλανητικό σύστημα του Κοπέρνικου, αλλά απέφευγε να εκφράζει ανοιχτά τις απόψεις του. Γιατί; Μα επειδή η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία ήταν τότε πολύ ισχυρή στην Ιταλία και αυτή το μόνο σύστημα που θεωρούσε σύμφωνο με το δόγμα που πρέσβευε, ήταν το γεωκεντρικό.

Το 1623, Πάπας εκλέγεται ο Ουρβανός ο 8ος, τον οποίο ο Γαλιλαίος θεωρεί φίλο του. Ξεθαρρεύει λοιπόν και το 1632 διακινδυνεύει να εκδώσει ένα βιβλίο με τίτλο: «Διάλογος περί των δύο κύριων συστημάτων του κόσμου, πτολεμαϊκού και κοπερνίκειου» (Dialogo sopra I dui massimi sistemi del mondo, tolemaico e copernicano). Ο διάλογος είχε τρία πρόσωπα: Ένα υποστηρικτή του Πτολεμαίου, ένα υποστηρικτή του Κοπέρνικου και ένα ουδέτερο πρόσωπο που ζητάει πληροφορίες.

Και λοιπόν; Θα ρωτήσει κάποιος και τι έγινε;

Αυτό που έγινε ήταν ότι προκλήθηκε αναταραχή για δυο λόγους: 
Πρώτος λόγος: Το βιβλίο γράφτηκε, όχι στα Λατινικά (οπότε θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι απευθύνονταν σε λόγιους), αλλά στα Ιταλικά, οπότε εύκολα συμπεραίνεται πως απευθύνονταν στο ευρύ κοινό.
Δεύτερος λόγος: Η έντονη κλίση του Γαλιλαίου, ο οποίος είχε σπουδαίο συγγραφικό ταλέντο, προς το σαρκασμό, τον οποίο στο βιβλίο αυτό το χρησιμοποίησε χωρίς έλεος εις βάρος του Πτολεμαίου. 

Πολύ θέλει ο Πάπας να πεισθεί, από καλοθελητές, πως η επίθεση στον Πτολεμαίο είχε στόχο το πρόσωπό του;

Έτσι ο Γαλιλαίος δικάστηκε από την Ιερά (!) Εξέταση, η πλέον φημισμένη αντιπαράθεση Επιστήμης και Θρησκείας. Θα καταδικαστεί στις 22 Ιουνίου του 1633! Στη δίκη ο Επιστήμονας, που οριοθέτησε την περίοδο της Νέας Επιστήμης, θα υποχωρήσει. Μην βιαστεί να τον κατηγορήσει όμως κανείς. Ήταν ήδη 70 ετών και δεν ήταν μακριά από την εποχή που οδηγήθηκε στην πυρά της Ιεράς Εξέτασης ένας άλλος Επιστήμονας, ο Τζιορντάνο Μπρούνο.

Μερικά χρόνια μετά … το 1992 ο Πάπας Ιωάννης Παύλος ο 2ος εξέφρασε τη λύπη του για τον τρόπο με τον οποίο η Καθολική Εκκλησία χειρίστηκε την υπόθεση του Γαλιλαίου. Μάλιστα εκδόθηκε και δήλωση με την οποία γίνονται παραδεκτά τα σφάλματα που διαπράχθηκαν κατά τη διαδικασία της κρίσης των Επιστημονικών απόψεων του Γαλιλαίου, αποτέλεσμα της μελέτης που πραγματοποίησε το Συμβούλιο Πολιτισμού του Βατικανού.

Κάλλιο αργά παρά ποτέ!